Endüstri miras alanlarının yeniden işlevlendirilmesinde kentsel ilişkileri değerlendiren bir çerçeve önerisi: Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası - Duyar, Ezel (Gebze Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2023)
Endüstri yapı ve alanları; küreselleşme sonucunda üretim biçimlerinin değişmesiyle birlikte işlevlerini kaybetmeye ve kentlerde atıl alanlar haline gelmeye başlamıştır. Endüstri miras alanları taşıdıkları tarihi, ekonomik, sosyal, kültürel, mekânsal değerlerinden dolayı miras olma özelliği taşımaktadır. Bu miras alanlarını koruma bilinci, öncelikle Avrupa'da yaygınlaşmaya başlamıştır. Uluslararası kuruluşlar, çalışmalar yürüterek bu alanlara yönelik koruma politikaları geliştirmiştir. Türkiye'de son yirmi yıldır ön plana çıkmakta olan endüstri mirasını koruma kavramı giderek gelişmeye devam etmektedir. Endüstri miras alanlarını koruma ve kente kazandırılmasında en etkili yöntem olarak yeniden işlevlendirme uygulamaları ön plana çıkmaktadır. Yeniden işlevlendirme uygulamalarının genelde tek yapı ölçeğinde ele alındığı, kentle kurduğu ilişkilerin yetersiz kaldığı saptanmıştır. Bu nedenle, yeniden işlevlendirme çalışmalarında endüstri mirasının kentle kurduğu ilişkilerin neler olduğunun belirlenmesi ve bu değerlerin korunması gerekmektedir. Bu kapsamda içerik analizi yapılmış ve yeniden işlevlendirme çalışmalarında kentsel ilişkilerin değerlendirilmesine yönelik 4 adet boyut ve 22 adet gösterge belirlenmiştir. Bu boyut ve göstergeler endüstri miras alanlarının yeniden işlevlendirilmesinde kentle kurduğu ilişkilere yönelik bir değerlendirme çerçevesi oluşturmaktadır. Belirlenen boyut ve göstergeler konunun uzmanı kişiler tarafından AHP yöntemi ile ağırlıklandırılmış, böylece boyut ve göstergelerden hangisinin daha öncelikli önem taşıdığı belirlenmiştir. Bunun yanı sıra uzman kişiler, belirlenmiş boyut ve göstergeleri Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası'nın özgün ve yeniden işlevlendirilmiş durumlarına göre puanlandırmış, fabrikanın kentle kurduğu ilişkiler boyut ve göstergeler aracılığıyla karşılaştırılmıştır. Puanlama sonucunda Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası'nın yeni işlevinde, özgün durumuna kıyasla boyut ve gösterge değerlerinin tümünün azaldığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgularla birlikte, endüstri miras alanlarının yeniden işlevlendirilmesi çalışmalarında kentle olan ilişkisinin nasıl ele alınması gerektiği üzerine bir değerlendirme yapılmıştır.

Industrial structures and areas; with the change in production methods as a result of globalization, they began to lose their functions and become idle areas in cities. Industrial heritage areas have the feature of being heritage due to their historical, economic, social, cultural and spatial values. The awareness of protecting these heritage sites has begun to spread primarily in Europe. International organizations have carried out studies and developed conservation policies for these areas. The concept of protecting industrial heritage, which has come to the fore in Turkey for the last twenty years, continues to develop gradually. Re-functioning practices come to the fore as the most effective method for protecting industrial heritage areas and bringing them back to the city. It has been determined that refunctioning applications are generally handled at the scale of a single building, and the relationships established with the city are inadequate. For this reason, in re-functionalization studies, it is necessary to determine the relations between the industrial heritage and the city and to protect these values. In this context, content analysis was carried out and 4 dimensions and 22 indicators were determined for the evaluation of urban relations in refunctionalization studies. These dimensions and indicators constitute an evaluation framework for the relations with the city in the re-functioning of industrial heritage areas. The determined dimensions and indicators were weighted using the AHP method by experts on the subject, thus determining which of the dimensions and indicators was more important. In addition, experts scored the determined dimensions and indicators according to the original and refunctioned situations of the Beykoz Leather and Shoe Factory, and the relations established by the factory with the city were compared through dimensions and indicators. As a result of the scoring, it was determined that all the size and indicator values were reduced in the new function of the Beykoz Leather and Shoe Factory compared to its original state. With the findings obtained, an evaluation was made on how the relationship with the city should be handled in the re-functionalization of industrial heritage areas.
A framework proposal to evaluate urban relations in reuse of industrial heritage areas:Beykoz Leather and Shoe Factory
Keywords: Şehircilik ve Bölge Planlama; Urban and Regional Planning