Gebze-Dilovası'nda partikül madde kirliliği; kirletici kaynakların dökümü ve partikül madde kanserojenik PAH analizi

Abstract

Hava kirliligi günümüzde birçok ülke için önemli çevre sorunlarından biridir. Ortam havası kalitesi çok çesitli kirleticileri içine alan izleme çalısmaları düzenli günlük ölçümler yapan istasyonlarla artık rutin hale gelmisken ülkemizde ortam hava kalitesi ölçümleri henüz istenilen düzeye gelmemistir. Sanayilesmenin yogun oldugu bölgelerde yasayan insanların ciddi saglık sorunları yasaması özellikle bu tip bölgelerde durumun degerlendirilmesi ve iyilestirilmesi için hava kalitesinin ve mevcut kaynakların tespitini zaruri hale getirmistir. Bu sebeple ülkemizde bu konuda yapılacak olan çalısmalar büyük önem tasımaktadır. Dilovası beldesi kanserden ölüm oranlarının Türkiye ortalamasının yaklasık üç katı oldugu bir yerlesim yeridir. Bu çalısmada Türkiye'nin önemli üretim merkezlerinin de içinde bulundugu endüstriyel bir bölge olan Dilovası beldesinde partikul madde (PM) kaynakları tespit edilerek PM envanteri çıkarılmıstır. Ayrıca Dilovası merkezinde ve arka plan olarak seçilen GYTE Muallimköy yerleskesinde mevsimsel bazda havadan 24 saat süreyle PUF (GPS1, Thermo-Andersen) cihazıyla partikül madde numuneleri toplanarak (2005 yılında toplam 14, 2006 yılı içinde toplam 43 ve 2007 yılı içinse toplam 16 adet) günlük toplam partikül madde (TPM) ve gün asırı olarak partikül maddenin organik içerigi (TOM) belirlenmistir. Ayrıca 2006 sonbaharında PUF cihazıyla gaz ve partikül fazında toplam 18 numune toplanarak EPA'nın öncelikli listesinde yer alan 16 adet çok halkalı aromatik hidrokarbonlar (PAH) açısından incelenmistir. Envanter çalısmasında bölgedeki partikül madde kaynagının 119996 ton/yıl ile sanayiden kaynaklandıgı tahmini yapılmıstır. Evsel ve hareketli kaynakların TPM'ye katkısı çok düsük bir düzeyde hesaplanmıstır. Tüm ölçümlerin ortalamasına bakıldıgında Dilovasında TPM konsantrasyonu 131 ?g/m3 GYTE Muallimköy noktasında ise 168.43 ?g/m3'dır. PAH içeriklerine bakıldıgında 16 PAH da Dilovası'nda daha yüksek çıkmıstır. Özellikle kömür yakmanın isaretleyicisi benzo[k]fluoranten ve chreysen Muallimköy'de 5.27 ve 8 ng/m3 iken Dilovası'nda 52.17 ve 83.76 ng/m3 olarak ölçülmüstür.Today air pollution is one of the most important environmental problems. While air quality monitoring has been becoming more like a standard rutine operation, the level of monitoring activities in Turkey has not reached the desired level. The fact that people living in the heavily industriliazed regions have serious health problems necessitates the identification of the magnitudes of the sources and degree of air quality in such regions to be able to evaluate and to take the needed steps to improve the current air quality conditions. Therefore studies on this subject carry great significance. Dilovasi is a residential area where the number of cancer caused deaths is 3 times higher than that of average for Turkey. In this study PM inventory is established for Dilovasi where the heavy industry is located. Air quality in the region is monitored with interim measurement campaigns. Daily samples are taken by using PUF sampler (GPS1, Thermo-Andersen) in both a residential area in Dilovasi and GIT campus which is chosen as background point. Total suspended particulate matter (TSP) for each day (14, 43, and 16 samples in year 2005, 2006, and 2007, respectively) and total organic matter content of it (TOM) for every other day are determined. Besides, during the Fall 2006, total of 18 samples are collected in both particulate and gas phases via PUF and are analyzed in terms of 16 polyaromatic hydro carbons (PAH) taken place in EPA?s priority list. Based on the inventory results, the biggest part of TPM comes from industry with 119996 t/year. Avareged TPM concentration in Dilovasi is 131 ?g/m3 and that in GIT Muallimkoy campus is 168.43 ?g/m3. All 16 PAHs analyzed have higher values in Dilovasi. Benzo[k]fluorantene and Chreysene which are the markers of the coal burning are determined as 5.27-8 ng/m3 and 52.17-83.76 ng/m3 in Muallimkoy and Dilovasi respectively.