Geç Osmanlı döneminde art nouveau ve bir kadın sarayının temsilleri: Emine Valide Paşa ve Hıdiva Sarayı

Abstract

Emine Valide Paşa, Kavalalı Mehmet Ali Paşa Hanedanı kadınlarından, Hıdiv Tevfik Paşa'nın eşi, son Hıdiv Abbas Hilmi Paşa'nın annesidir. Bu çalışmada Emine Valide Paşa'nın İstanbul Bebek'te yaptırdığı, Art Nouveau üslubunun önemli örneklerinden biri olan, Emine Valide Paşa Yalısı olarak da bilinen Hıdiva Sarayı incelenmektedir. Dönemin önemli figürlerinden biri olan Emine Valide Paşa'nın Hıdiva Sarayı'nı üslup ve fonksiyonel açıdan ne derece ve nasıl etkilediği sorusu, çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Geç Osmanlı dönemindeki kadın bir patron ile yapısı arasındaki farklı katmanlara sahip olduğu düşünülen ilişkinin incelenmesine dönüşmektedir. Söz konusu dönemde Emine Valide Paşa'nın toplumdaki yerinin, ekonomik durumunun, siyasi-sosyal statüsünün yaşadığı mekândaki yansımaları irdelenmektedir. Hıdiva Sarayı'nın da halk tarafından Paşa unvanı verilen bir kadının yaptırdığı yapı olması, bu katmanların sorgulanabileceği bir zemini oluşturma potansiyeli sunmaktadır. Bu yüzden çalışmanın odak noktası olarak Hıdiva Sarayı tercih edilmiştir. Çalışmada izlenen yöntem, detaylı bir literatür araştırmasının ardından konuya dair arşiv ve saha çalışmalarını barındırmaktadır. Tezin giriş bölümünde Emine Valide Paşa ve Hıdiva Sarayı'nın incelenmesindeki amaç anlatıldıktan sonra ikinci bölümde Kavalalı Hanedanlığı'nın Mısır'daki tarihi izi sürülmüştür. Üçüncü bölümde Geç Osmanlı dönemindeki siyasi ve toplumsal ortam anlatıldıktan sonra o döneme ait genel bir mimari panorama sunulmuştur. Dördüncü bölümde Kavalalı Mehmet Ali Paşa Hanedanı kadınlarının Osmanlı toplumundaki yeri ve İstanbul'daki mimari etkinlikleri ele alınmıştır. Beşinci bölümde ise tezin temel kısmını oluşturan Emine Valide Paşa ve Hıdiva Sarayı'na odaklanılmıştır. Son bölümde genel bir değerlendirme yapılmış ve sonuç olarak Hıdiva Sarayı'nda tercih edilen üslup, mimar ve eşya seçimlerinin Emine Valide Paşa'nın yaşam biçimi ile görünürlük arzusu/biçimleri ve yeni ve modern olana karşı takındığı tutumları doğrultusunda şekillendiği yorumunda bulunulmuştur.Emine Valide Pasha is one of the women of the Kavalalı Mehmet Ali Pasha Dynasty, the wife of Khedive Tevfik Pasha, and the mother of the last Khedive Abbas Hilmi Pasha. In this study, the Hıdiva Palace, also known as Emine Valide Pasha Mansion, which is one of the important examples of Art Nouveau style and, built by Emine Valide Pasha in Istanbul Bebek is examined. Throughout the study, Emine Valide Pasha's economic and political-social status in the society, are also tried to be covered. The method followed in the study includes archive and field studies on the subject after a detailed literature search. After explaining the purpose of the study in the introduction part, the historical of the Kavalalı Dynasty in Egypt was presented in the second part. In the third chapter, after explaining the political and social context in the Late Ottoman period, a general architectural panorama of that period is presented. In the fourth chapter, the position of the women of the Kavalalı Mehmet Ali Pasha Dynasty in Ottoman society and their architectural activities in Istanbul are discussed. In the fifth chapter, the focus is on Emine Valide Pasha and the Hıdiva Palace, which constitutes the main part of the thesis. In the last section, a general evaluation was made and as a conclusion, it is argued that the style, the architect and furniture choices preferred in the Hıdiva Palace were shaped by the tendencies of Emine Valide Pasha, which were abound with novelty, visibility and modernity.