Kentsel dönüşümde taraf davranışlarının kooperatif oyun kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi

Abstract

İnsan, mekan ve yapı arasındaki çok yönlü etkileşimi ifade eden kentsel dönüşüm, sanayileşme ve kentleşme ile yüzleşen tüm toplumlarda güncelliğini yitirmeyen konulardan biridir. Zaman içinde ekonomik, politik ve toplumsal süreçlerin etkisiyle kentler değişmekte, köhneleşmekte ve yeniden gelişmektedir. Mevcut dokuya müdahaleyi içinde barındıran kentsel dönüşüm, büyüyen kentlerin sorunlarının aşılması için fiziksel ve teknik nedenler ile sermaye birikim ve hareketlerine yanıt vermek amacıyla başvurulan yöntemlerden biridir. Çok boyutlu olan kentsel dönüşüm, literatürde bazen aynı bazen de farklı ve birbirine yakın kavramlarla ifade edilmekte, farklı uygulama türleri bulunmaktadır. Kent mekanında oluşan niteliksiz yapı stoğunun nitelikli hale getirilmesi ve çevresel kalitenin arttırılması çalışmalarında mekanı paylaşan malikler (taraflar) ile kamunun yaklaşımları süreci doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada, kentsel dönüşüm sürecini canlandırmak ve ilgili taraflar için dönüşümü cazip hale getirmek için plan kaynaklı emsal artışı bazlı teşvik sisteminin değerlendirilmesi oyun teorisi çerçevesinde ele alınmıştır. Hak sahibi tarafların rasyonel bir şekilde dönüşüm sürecine nasıl katılabilecekleri ve bu süreçte oluşacak artı değerden ne şekilde pay alabilecekleri konusunda oyun teorisi bazlı metodolojik bir yaklaşımın geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çoklu tarafların oluşturduğu karmaşık mülkiyet dokusunun getirdiği yasal haklar ve kısır döngüler karşısında, kentsel dönüşümde taraf davranışları kooperatif oyun kuramı çerçevesinde geliştirilen modeller üzerinden değerlendirilmiştir. Bir adet hipotetik ada ve iki adet gerçek imar adası üzerinden yöntem sınanmış, emsal ikramiyesi üzerine geliştirilen yöntemin pratikte kullanılabilirliği ortaya konulmuş ve tarafların rasyonel olan ve olmayan isteklerinin belirlenmesinde bilimsel bir yaklaşım geliştirilmiştir.Urban regeneration, which entails multi dimensional interaction among people, space and built environment, is a current topic for those societies facing industrialization and urbanization. In course of time, due to economic, political and social processes, cities change, become debilitated and then re-developed. Urban regeneration, which includes intervention to the existing urban fabric, is one of the methods dealing with the problems of growing cities, and addressing the dynamics of physical and technical changes, and accumulation and movements of capital. Due to its multi-dimensional aspect, there are various terms for urban regeneration, with slight nuances in meaning, some of which are often used interchangeably. In the process of upgrading quality of building stock which has been debilitated, and improving the environmental standards, public sector and the stakeholders (property owners) become the immediate actors whose approaches are decisive in the results to come. This study evaluates an incentive system of increased building right based on urban rezoning, which would accelerate urban regeneration and make it appealing to the parties involved. This study, which is based on game theory, aims at developing a methodological approach to illustrate how stakeholders can participate in the process of urban regeneration rationally, and how the surplus value is allocated equitably. In the context of urban regeneration, the actions taken by the parties under the legal rights and constraints created by the complicated multiparty ownership configuration are evaluated via models developed within the theoretical framework of cooperative game theory. The developed model is tested on a hypothetical building block as well as two actual planned building blocks to show that it is applicable to the real world cases. This method introduces a scientific approach to determine whether or not, or to what extend the requests of the parties are rational.