Sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi uygulamalarının şirketlerin finansal ve operasyonel performansı üzerindeki etkileri

Abstract

Bu çalışma, sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi (STZY) uygulamalarının şirketlerin finansal ve operasyonel performansı üzerindeki etkilerini analiz etmek üzere tasarlanmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren orta ve büyük ölçekli işletmelerden elde edilen nicel verilerle, STZY uygulamalarının farklı boyutları (çevresel, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirlik) kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Araştırmada 277 katılımcının (tedarik zinciri yöneticileri, operasyon yöneticileri ve üst düzey yöneticiler) görüşleri, çevrimiçi anketler aracılığıyla toplanmış ve elde edilen yanıtlar istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Öncelikle tanımlayıcı istatistikler ve güvenilirlik analizleri yapılmış, ölçeklerin Cronbach Alfa değerlerinin .70'in üzerinde olması, kullanılan ölçüm araçlarının tutarlılığını doğrulamıştır. Ardından, verilerin normal dağılım gösterdiği saptanmış, korelasyon ve regresyon analizleriyle hipotezler test edilmiştir. Bulgular, STZY uygulamaları ile finansal performans arasında oldukça güçlü bir ilişki olduğunu, özellikle sürdürülebilirlik ilkelerini benimseyen işletmelerin kârlılık ve rekabet gücü bakımından daha yüksek düzeylere ulaşabildiğini göstermektedir. Operasyonel verimlilik ve içsel entegrasyon değişkenleri de finansal sonuçları olumlu etkileyen unsurlar olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, çevresel sürdürülebilirlik uygulamalarının atık yönetimi ve kaynak kullanımını optimize ederek maliyetleri düşürdüğü, sosyal sürdürülebilirliğin ise çalışan memnuniyetini ve marka imajını güçlendirdiği gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, çalışma süresi veya eğitim düzeyi gibi demografik faktörlerin, sürdürülebilirlik ve performans algılarında beklenen düzeyde farklılık yaratmadığı gözlenmiştir. Sadece işletmenin ölçeği (orta/büyük) ya da çalışanların örgütteki kıdem süreleri finansal performans algısı üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı farklar oluşturmuştur. Sonuç olarak bu araştırma, sürdürülebilirlik yaklaşımının tedarik zincirine entegre edilmesinin, işletmelerin finansal ve operasyonel verimliliklerini artırabileceğine dair önemli kanıtlar sunmaktadır. Özellikle maliyet tasarrufu, risk yönetimi ve marka değeri artışı gibi mekanizmalar, STZY'nin yarattığı katma değeri desteklemektedir. Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilirlik stratejilerinin sadece sosyal veya çevresel sorumluluk boyutuyla sınırlı kalmayıp, işletme kârlılığı ve rekabet avantajı açısından da belirleyici olabileceğini ortaya koymakta, yöneticilere sürdürülebilirlik uygulamalarını stratejik planlama süreçlerine daha etkin entegre etme önerisi sunmaktadır.This study is designed to analyze the impacts of sustainable supply chain management (SSCM) practices on the financial and operational performance of companies. Utilizing quantitative data gathered from medium and large-scale enterprises operating in Turkey, various dimensions of SSCM practices (environmental, social, and economic sustainability) are comprehensively addressed. Opinions from 277 participants (supply chain managers, operations managers, and senior executives) were collected via online questionnaires, and the responses were statistically evaluated. Initially, descriptive statistics and reliability analyses were conducted, confirming the consistency of the measurement instruments, as indicated by Cronbach's alpha values above .70. Subsequently, the data were found to be normally distributed, and hypotheses were tested through correlation and regression analyses. Findings indicate a strong relationship between SSCM practices and financial performance, demonstrating that companies adopting sustainability principles can achieve higher levels of profitability and competitive advantage. Operational efficiency and internal integration variables were also identified as positively influencing financial outcomes. Additionally, environmental sustainability practices were observed to reduce costs by optimizing waste management and resource utilization, while social sustainability enhanced employee satisfaction and strengthened brand image. However, demographic factors such as tenure or education level did not create expected significant differences in sustainability and performance perceptions. Only the size of the enterprise (medium/large) and employees' tenure within the organization statistically significantly impacted perceptions of financial performance. In conclusion, this research provides substantial evidence that integrating sustainability into supply chain management can enhance financial and operational efficiency for enterprises. Mechanisms such as cost savings, risk management, and increased brand value substantiate the added value created by SSCM. Thus, the study highlights that sustainability strategies are not limited to social or environmental responsibility but are also crucial in determining business profitability and competitive advantage, recommending that managers more effectively integrate sustainability practices into strategic planning processes.