Kırgızistan'da faaliyet gösteren şirket yöneticilerinin etik olmayan davranışlarının azaltılmasında yönetim kontrol sistemi ve adaletin etkisi

Abstract

Veri manipülsayonu iktisadi rekabetin gün geçtikçe güçlendiği günümüz iş dünyasında sık sık rastlanan bir olgudur. Veri manipülasyonu, hem çalışanların hem yöneticilerin kişisel kazançlarını arttırmak veya daha rahat ulaşılır hedefler koyabilmek için işletmede var olan yönetim uygulamalarından kendi menfaatleri doğrultusunda faydalanabilmek adına başvurdukları etik dışı bir davranıştır. Bu çalışmada, Kırgızistan'da faaliyet gösteren işletme yöneticilerinin ve çalışanlarının etik olmayan veri manipülasyonu davranışlarını yönetim kontrol sistemi ve örgütsel adalet alt faktörlerinin etkileyip etkilemediği araştırılmıştır. Araştırmada etik dışı davranışların ortaya çıkış sebeplerinin belirlenmesi ve etkilerini incelemek için oluşturulan modeli test etmek amacıyla kullanılan veriler, anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırma Kırgızistan'da gerçekleştirilmiş olup kolayda örnekleme yöntemiyle toplamda 180 anket verisi toplanmıştır. Elde edilen veriler üzerinde Warp PLS 5.0 kullanılarak yapılan yapısal eşitlik analizinde elde edilen bulgular; yönetim kontrol sistemi alt faktörleri örgütsel adalet alt faktörlerini direk olarak ve artan adalet algısı yoluyla da etik dışı davranışlarını dolaylı olarak hem pozitif yönde hem negatif yönde etkilemektedir.Data manipulation is a fact that comes out often and often in today's business world, where economic competition increases day by day. Data manipulation is an unethical behavior in which both employees and managers apply to benefit from the management practices that exist in the company in order to increase their personal earnings or to set more easily achieved goals. In this study, the effects of management control system and organizational justice sub-factors on unethical behaviors of business executives and employees operating in Kyrgyzstan were evaluated. The data used to test the model which determines the causes and effects of unethical behavior in the study were collected by the sampling method. The survey was conducted in Kyrgyzstan and 180 samples of data were collected by convenience sampling method. The results of structural equation analysis that were obtained by using Warp PLS 5.0 program on the data shows; the management control system sub-factors affect the organizational justice sub-factors directly both positively and negatively and management control system sub-factors affect the unethical behavior indirectly through increased perception of justice both positively and negatively. Key words: Unethical Behavior, Management Control System, Data Manipulation, Organizational Justice