Vitamin ve Aptamerlere Baglanmıs, Isıga Duyarlı Ftalosiyaninlerle Kanser Hedeflemeye Yönelik Alternatif Yöntemler

Abstract

Fotodinamik terapi (PDT), radyoterapi, kemoterapi ve cerrahi yöntemlere alternatif bir kanser tedavisidir. Klinik olarak yaklaşık kırk yıldan beri kullanılmasına rağmen fotosensitizerlar konusunda hala yetersizlikler bulunmaktadır. Üçüncü nesil fotosensitizerların gelişimi, fotosensitizerin seçici olarak kanser dokularına gitmesini ve burada birikmesini sağlayacak kanser stratejileri belirleyerek geliştirmeyi hedeflemektedir. Son yıllarda bu çerçevede, tümörlü hücrelerin geliştirdiği ve kendilerini besleyen neovaskülatür (damar sistemi) sistem hedef alınmaktadır. Genellikle bu adresleme fotosensitizerleri antibodilere bağlamaya yöneltmektedir. Ftalosiyaninler 1927 yılından beri bilinen ve boya, pigment ve katalizör olarak yüksek miktarlarda kullanılan maddelerdir. Yılda binden fazla yapılan yayın ve alınan patent sayısı konunun önemini ve rekabetçi niteliğini göstermektedir. Fotodinamik terapi alanında fotosensitizer olarak kullanımları da son yıllarda hızla artmaktadır. Bu projenin amacı, ışığa duyarlı ftalosiyaninler için iki yenilikçi hedefleme stratejisi araştırmaktır. Işığa duyarlı ftalosiyaninler vitaminlerle (ilk hedefleme) ve aptamerlerle (ikinci hedefleme) konjuge edilmiştir. İlk hedefleme stratejisi tümörün yüksek metabolizmasının üstünlüğünü ele geçirmeyi amaçlamak olmuştur. Bu durum kanser hücrelerinin yüzeyindeki vitamin reseptörlerinin çok sayıda bulunması nedeniyle olur. Bu nedenle, vitaminlere konjuge edilmiş ftalosiyaninlerin kanser hücreleri tarafından kolayca özümsenmesi beklenmiştir. Ikinci hedefleme stratejisi, aptamerlerin hedefleme etkisine dayanmıştır. Aptamerler, yüksek afinite ile ve spesifik olarak insan epidermal büyüme faktörü 2 (HER2) gibi belli hedeflere bağlanan kısa tek sarmallı nükleik asitlerdir. HER2, değişik kanser hücrelerinde bulunur. Kanserli hücreleri tanımak için, HER2 potansiyel hedef noktası olarak düşünülebilir. Aptamerler, hücre yüzey reseptörlerini tanıma ve bağlama için, nükleik asit dizileri tarafından belirli üç boyutlu bir yapı oluştururlar. Kanserli hücre yüzey reseptörlerine (HER2) bağlanan aptamerler, hücrelerin spesifik olarak tanınması ve ışığa duyarlı ftalosiyaninlerin hedefe ulaşması için kullanılmıştır. Bu proje Gebze Teknik Üniversitesi ve Sabancı Üniversitesi Nanoteknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi (SUNUM)’da gerçekleştirilmiştir. Takım, “Biyomoleküllere bağlanacak fonkiyonel metal kompleksleri ” isimli CM 1105 Aksiyonu ile birleştirdiği bu orijinal ve yenilikçi projenin, başarılı bir şekilde tamamlanmasını sağlayan kaliteli ve deneyimli araştırmacılardan oluşmuştur.