Kadınlar Alemi dergisine göre II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı'da kadın

Abstract

Bu çalışma, II. Meşrutiyet Dönemi'nde Osmanlı kadınına bakışları ve onun içinde bulunduğu tarihsel koşulları, kadın basınının önemli örneklerinden biri olan Kadınlar Âlemi gazetesi üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Bir basın devriminin etkisi altında gelişen 1914 yılına odaklanan araştırmada, gazetenin 22 Mayıs–27 Temmuz 1914 tarihleri arasında yayımlanan dokuz sayısı, tarihsel bağlama duyarlı feminist söylem analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışmanın temel amacı, bu yayın aracılığıyla kadının kamusal hayata katılımının nasıl bir özneleşme sürecine dayandığını, hangi hak ve özgürlük taleplerinin hangi gerekçelerle meşrulaştırıldığını ve Osmanlı modernleşmesi bağlamında kadınlık tahayyülünün hangi sınırlar içinde inşa edildiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın kuramsal çerçevesini Nicole Van Os'un "ailesel feminizm" kavramsallaştırması teşkil etmekte; Nancy Fraser'ın karşı-kamusal alan teorisi ve Joan Scott'un toplumsal cinsiyeti tarihsel bir analiz kategorisi olarak ele alan yaklaşımı ile de desteklenmektedir. Bu bağlamda Kadınlar Alemi'nde kadınların kamusal alana çağrılmasının, çoğunlukla annelik, eşlik ve ilk öğretmen gibi aile içi rollerin uzantısı olan temalar üzerinden meşrulaştırıldığı görülmektedir. Gazetede yer alan söylemler, kadınların bireysel ve siyasal hak taleplerini açık biçimde dile getirmekten ziyade, kadının kamusal alandaki varlığını ve hak taleplerini ailenin ve toplumun faydasıyla meşrulaştıran bir çerçeve içinde sunmaktadır. Analiz bulguları, Kadınlar Alemi'nin kadınlara belirli bir öznelik alanı açtığını ancak bu özneleşme ve kamusal hayata dahil olma pratiğinin ataerkil toplumsal düzenle radikal bir kopuş içermediğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı kadınlarının hak ve özgürlük taleplerinin, siyasi ve toplumsal modernleşme sürecine eklemlenen aynı zamanda sınırları aile ve milliyetçilik söylemiyle çizilen özgün bir feminizm türü ürettiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, Osmanlı kadın basınının hem dönemin kadın hak ve özgürlük taleplerinin karakterini anlamak hem de Osmanlı kadın hareketinin söylemlerinin özgüllüğünü tartışmak açısından merkezi bir kaynak olduğunu ortaya koymaktadır.This study aims to examine perceptions of Ottoman women during the Second Constitutional Period and the historical conditions in which they were situated, through one of the most significant examples of the women's press, Kadınlar Âlemi. Focusing on the year 1914—a period shaped by the impact of a press revolution—the research analyzes the nine issues of the newspaper published between 22 May and 27 July 1914 using a feminist discourse analysis approach sensitive to historical context. The primary objective of the study is to reveal how women's participation in public life was grounded in a process of subject formation, on what grounds demands for rights and freedoms were legitimized, and within which boundaries the imagination of womanhood was constructed in the context of Ottoman modernization. The theoretical framework of the study is based on Nicole Van Os's conceptualization of "familial feminism" and is further supported by Nancy Fraser's theory of counter-public spheres and Joan Scott's approach to gender as a useful category of historical analysis. Within this framework, the analysis demonstrates that calls for women's participation in the public sphere in Kadınlar Âlemi were largely legitimized through themes extending from family-centered roles such as motherhood, wifehood, and the notion of women as first educators. Rather than explicitly articulating individual or political rights, the discourses presented in the newspaper framed women's public presence and rights claims in terms of their contribution to the welfare of the family and society. The findings indicate that Kadınlar Âlemi opened a limited space for female subjectivity; however, this process of subject formation and public participation did not entail a radical break with the patriarchal social order. In this respect, the study argues that during the Second Constitutional Period, Ottoman women's demands for rights and freedoms were articulated through a distinctive form of feminism that was integrated into the political and social modernization process while remaining bounded by discourses of family and nationalism. Ultimately, the research demonstrates that the Ottoman women's press constitutes a central source for understanding both the character of women's rights claims in the period and the specific discursive formations of the Ottoman women's movement.