SİNGLET OKSİJEN ÜRETİMİNİ VE HÜCRE ALIMINI ARTTIRAN HALOJEN İÇEREN ASİMETRİK IŞIĞA DUYARLI PORFİRİNLER

Abstract

Bileşiklerin temeli olan porfirinler, tetrapirrolik moleküllerin en çok bilinen sınıflarındandır. Porfirinlerin sahip oldukları eşsiz aromatik delekolizasyon, onları spektroskopik, elektrostatik, elektronik, fotofiziksel ve fotokimyasal çalışmalarda üstün kılmaktadır. Porfirinler sahip olduğu bu özellik ile fotodinamik prosesler de özellikle de ışınlama ile singlet oksijen üretiminde uygun olmaktadır. Bu nedenle porfirinler, son yıllarda klinik çalışmalarında uygulanmaya başlayan alternatif bir kanser tedavi yöntemi olan fotodinamik terapi (PDT) çalışmalarında ışığa duyarlı moleküller olarak geniş yer bulmaktadır. PDT çalışmalarında kullanılacak ışığa duyarlı moleküllerin sahip olması gereken özellikler arasında en önemli iki özellik, daha iyi singlet oksijen üretimi ve hücre alımındaki artıştır. Projede, bu iki önemli özelliliğin optimizasyonunun birleştirilmesi amaçlanmıştır. Porfirinler üzerinde bulunan halojen atomlarının ağır atom etkisi göstererek singlet oksijen üretimini arttırdığı bilinmektedir. Ayrıca, orijinal amfifilik yapıya sahip A3B tipi asimetrik moleküllerin hücre alımındaki etkinliklerinden dolayı uzun zamandır sentezlendikleri bilinmektedir. Bu nedenle, proje kapsamında sistematik ve yaratıcı yöntem olarak, her bir halojen içeren molekülün hidrojen içeren anologları da sentezlenip, karşılaştırma yapılmıştır. Proje kapsamında sentezi gerçekleştirilecek olan tüm simetrik ve asimetrik porfirin türevleri ‘’Adler metodu‘’ ile farklı aldehitler, pirrol ve propanoik asit kullanılarak elde edilmiştir. Bütün bu istenen özellikler moleküllerin fotofiziksel ve fotokimyasal özelliklerinin ölçülmesi ile değerlendirilmiştir. Moleküllerin amfifilitesi ise dağılma katsayılarının hesaplanması ile belirlenmiştir. Proje kapsamında sentezlenen türevlerden, halojen içeren porfirin türevlerinde özellikle iyod içerenlerde singlet oksijen üretimdeki belirgin artış, halojenlerin ağır atom etkisi yarattığını göstermiştir. Sentezlenen porfirin moleküllerinde halojenlerin özellikle iyod atomunun kullanılması çift etki sağlayarak hem hücre alımını hemde singlet oksijen verimini arttırmıştır. Moleküllerin bu şekilde tasarlanması sayesinde, yapı-aktivite ilişkisinin tam olarak açıklanması mümkün olmuştur.