Ankara'da sağlık tesislerinin gelişimi ve yeterliliğinin değerlendirilmesi: Fiziksel kapasite ve insan gücü göstergeleri üzerine bir analiz

Abstract

Bu tez çalışması, Ankara Metropoliten Alanı ölçeğinde sağlık tesislerinin gelişimi ve yeterliliğini, kent planlama kararlarıyla olan ilişkisi üzerinden çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sağlık tesisleri yalnızca sunum modelleri üzerinden değil; aynı zamanda altyapı yeterliliği ve insan gücü kapasitesiyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu yaklaşımla, sağlık sisteminin kentleşme, imar politikaları ve planlama süreçleriyle kurduğu bütünleşik yapı tarihsel ve karşılaştırmalı bir çerçevede incelenmektedir. Araştırmada, sağlık altyapısının dönemsel gelişimi; nazım imar planları ve mevzuat düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Tez kapsamında belirlenen kavramsal alanlar çerçevesinde Türkiye'nin ve Ankara'nın sağlık politikalarının dönüşümü analiz edilmiş; sağlık tesisi göstergeleri ulusal ve uluslararası ölçekte karşılaştırılmış; planlama değişkenleri ile sağlık altyapısı göstergeleri arasındaki ilişkiler korelasyon ve çoklu regresyon analizleriyle test edilmiştir. Ayrıca, Ankara'daki sağlık tesislerinin, Türkiye imar mevzuatında tanımlanan mekânsal standartları ne ölçüde karşıladığı normatif bir değerlendirme yaklaşımıyla incelenmiştir. Çalışmanın yöntemi, hem nitel hem de nicel analizleri içeren çok katmanlı ve karma bir yapı üzerine kurgulanmıştır. Yapısal ve kurumsal analizler, gösterge temelli mekânsal karşılaştırmalar, istatistiksel ilişkisel analizler (korelasyon ve regresyon) ve mevzuat temelli yeterlilik değerlendirmesi birlikte kullanılmıştır. Böylece, hem planlama kararlarının sağlık tesisi altyapısına etkisi hem de sağlık göstergelerinin hizmet sunumu açısından yeterliliği çok boyutlu ve karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuştur. Bu tez, sağlık politikalarının yalnızca sektörel değil, kentsel planlama ve mekânsal gelişim kararlarıyla birlikte ele alınması gerektiğine vurgu yapmakta; sağlık-planlama ilişkisine dair kavramsal ve yöntemsel bütünlüğü ortaya koyan özgün bir yaklaşım sunmaktadır. Ankara üzerinden yapılan analizler, planlama sistemi ile sağlık tesislerinin kesişim alanlarını görünür kılarken; uluslararası göstergeler ışığında Türkiye'nin ve Ankara'nın mevcut durumunu değerlendiren analizler, sağlık tesislerinin nicel ve normatif yeterliliğine dair kapsamlı bir bakış sağlamaktadır.This thesis aims to evaluate the development and adequacy of healthcare facilities within the Ankara Metropolitan Area through a multidimensional approach, focusing on their relationship with urban planning decisions. Healthcare facilities are assessed not only in terms of service delivery models but also considering infrastructure adequacy and human resource capacity. With this approach, the integrated structure between the healthcare system and urbanization, zoning policies, and planning processes is examined within a historical and comparative framework. The study evaluates the periodic development of healthcare infrastructure in conjunction with master zoning plans and legislative regulations. Within the conceptual framework defined in the thesis, the transformation of health policies in Turkey and Ankara is analyzed; healthcare facility indicators are compared on national and international scales; and the relationships between planning variables and healthcare infrastructure indicators are tested through correlation and multiple regression analyses. Furthermore, the extent to which healthcare facilities in Ankara meet the spatial standards defined in Turkey's zoning legislation is examined using a normative evaluation approach. The methodology of the study is built on a multilayered and mixed structure that includes both qualitative and quantitative analyses. Structural and institutional analyses, indicator-based spatial comparisons, statistical relational analyses (correlation and regression), and legislation-based adequacy assessments are employed together. In this way, both the impact of planning decisions on healthcare facility infrastructure and the adequacy of health indicators in terms of service delivery are revealed in a multidimensional and comparative manner. This thesis emphasizes that health policies should be addressed not only as a sectoral issue but also in conjunction with urban planning and spatial development decisions. It offers an original approach that establishes conceptual and methodological coherence regarding the health–planning relationship. The analyses based on Ankara make visible the intersections between the planning system and healthcare facilities, while the evaluations conducted in light of international indicators provide a comprehensive perspective on the quantitative and normative adequacy of healthcare facilities in both Turkiye and Ankara.