Yeni Nesil Antrakinon Türevi Siklotrifosfazen Bileşiklerinin Sentezi, Yapı Karakterizasyonu ve Kanser Hücreleri Üzerine Olası Etkilerinin İncelenmesi

Abstract

İnorganik kimyanın önemli bir sınıfını oluştaran; yapılarında fosfor (P), azot (N) atomlarının çift bağ (-P=N-) oluşturmasıyla ve periyodik olarak tekrarlanmasıyla oluşan düz zincirli ya da halkalı yapıya sahip inorganik bileşiklere fosfazenler denir. Fosfazen grupları içerisinde, en ilgi gören halkalı bileşiklerden biri olan hekzaklorosiklotrifosfazen (N3P3Cl6), oda şartlarında kararlı ve nükleofillerle çok kolay yer değiştirme tepkimesi verir. Fosfor atomuna birden fazla fonksiyonel grupların bağlanabilmesi ve bu fonksiyonel gruplara göre uygulama alanlarının çeşitlenerek farklı özellikler gösterebilmesi önemini oldukça artırmaktadır.Kanser, dünya çapında ikinci önde gelen ölüm nedenidir. Birçok kanser türünün mevcut olması yeni kanser önleyici ajanların araştırılmasını gerektirmektedir. Antrakinon türevlerinin, birçok kanser hücre proliferasyonunu baskıladığı için bu alandaki ilgiyi artırmaktadır. Yapılan literatür incelemelerinde antrakinon türevlerinin fosfazenlerle olan araştırmaları oldukça azdır. Özellikle, spiro yapılı propan türevinin siklotrifosfazenlerle olan çalışmalarına hiç rastlanmamıştır. Spiro yapılı propan türevi siklotrifosfazenlerin antrakinon bileşikleriyle olan reaksiyonlarının incelenmesi ilk kez bu proje kapsamında gerçekleştirildi. Trimerin (1) N,N-dimetil-1,3- propandiamin (2), 2,2-dimetil-1,3-propandiol (3) ile reaksiyonları incelenerek mono spiro (4, 6) ve dispiro (5, 7) yapısındaki siklotrifosfazen bileşikleri elde edildi. Bu bileşikler projede ileri reaksiyonlarda başlangıç bileşikleri (4-7) olarak kullanıldı. Bu bileşiklerin 2-Aminoantrakinon (8), 2-Hidroksiantrakinon (9) ve 2-(Hidroksimetil)antrakinon (10) ile reaksiyonları gerçekleştirildi. Trimerin, N3P3Cl6, (1), antrakinon bileşikleri (8-10) ile olan reaksiyonları da ayrıca incelendi. Böylece, siklotrifosfazen halkasına bağlı antrakinon türevinin arttırılmasıyla kanser hücrelerine olan olası etkileri incelendi. Reaksiyonlar sonucu elde edilen ürünlerin (4- 7, 12, 15, 18, 21, 26-37) (Tablo 6.3) yapıları kütle, 1H, 31P NMR ve FT-IR spektroskopi teknikleriyle aydınlatıldı. Antrakinon türevlerinin çeşitli kanser hücrelerinde hücre proliferasyonunu baskıladığı, hücre döngüsünü durdurduğu ve apoptoza yol açtığıyla ilgili veriler bulunmaktadır. Bu kapsamda projemizde, antrakinon bağlı siklotrifosfazen türevlerinin sentezine ve elde edilecek yeni nesil bileşiklerin hücre canlılığına, döngüsüne ve ölümüne etkisinin meme ve kolon kanseri hücrelerinde araştırılması hedeflendi. Çalışmamızda sentezlenen bileşiklerin anti-karsinojenik etkileri, MCF-7, MCF-12A ve DLD-1 hücre hatlarında, MTT, blot, RT-PZR, protein array, akım sitometresi ve western blot yöntemleri kullanılarak araştırıldı.