Otomatik korelasyon tekniği ile üretilen sayısal arazi modellerinin büyük ölçekli ortofoto harita yapımında kullanılması

Abstract

Geleneksel fotogrametri problemlerine yönelik olarak, son yirmi yılda ortaya çıkan teknikler ve pek çok yeni ekipman fotogrametrinin uygulama alanını yeni ve farklı sahalara yaymıştır. Temel teoriler ve uygulamalar hala geçerlidir. Ancak, bilgisayar ve elektronik alanındaki gelişmeler, geleneksel problemlerin, özelde sayısal arazi modeli ve sayısal ortofoto üretimi probleminin daha etkin biçimde çözümüne imkan vermiştir. Tüm beklentileri karşılayacak nitelikte tek bir sayısal arazi modelinden ve ortofoto haritadan bahsetmek mümkün değildir. Beklentileri karşılayacak ürünü elde etmek için en uygun yöntem seçilmelidir. Jeodezik ve fotogrametrik teknikler kullanarak yüksek kalitede bir sayısal arazi modeli oluşturmak mümkündür. Ancak bunlar, üretim süresi ve maliyet açısından da değerlendirilmek durumundadırlar. Bu çalışmada, sayısal arazi modeli üretiminde, kabul görmüş bir teknik olan otomatik korelasyon metodunun, arazi türüne bağlı olarak, büyük ölçekli ortofoto üretiminde kullanılabilirliği ele alınarak, karşılaşılacak olası problemler ve çözümleri incelenmiştir. Zemini iyi görebilmenin mümkün olmadığı çalılık, ağaçlık ve yoğun yerleşimli bölgelerde istenen doğrulukta sonuçlar için otomatik korelasyon yöntemi uygun metot olarak gözükmemiştir. Açık ve fazla eğimli olmayan arazilerde de otomatik korelasyon yöntemi denenmiş, 'breakline'lar ile desteklenen arazi modelinin, sayısal fotogrametrik sistemlerde üç boyutlu kontrolü ve düzeltilmesi ile sonuç üründe kaliteden ödün vermeksizin üretim süresinin yaklaşık % 60-70 oranında azaldığı görülmüştür. Ortofoto üretimi birden fazla model alanı için aynı anda yapılmış, doğal arazi yüzeyinden farklı yüksekliklere sahip san'at yapılarına ait yükseklik bilgilerinin "feature" olarak programa girilmesi ile gerekli bölgenin "true ortofoto"su doğrudan elde edilmiştir. Radyometrik düzeltmeler yapılmış, sonuç ürüne ait ortofoto piramitleri oluşturularak ortofotoların büyük ölçekli harita kullanımı gerektiren projelerde ve konuma dayalı bilgi sistemlerinde etkin olarak kullanıma sunulmasının mümkün olduğu görülmüştür.Anahtar Kelimeler; Sayısal Arazi Modeli, Ortofoto, Korelasyon Metodu, Eşleştirme, Etkileşimli Düzeltme, Kırılma Çizgisi,In last two decades, many new techniques and equipment related with conventional photogrammetry problems have been announced and they bring photogrammetry applications to new and different areas. Basic theories and applications are still valid. But, developments on computers and electronics make more efficiency on producing of DTM and digital orthophotos. It is difficult to generate unique DTM and digital orthophoto for all technical needs. Optimal specifications should be chosen. By using geodesic and photogrammetric methods, it is possible to generate high precision DTM's. But, production time and cost should be taken into consideration. In this paper, automatic correlation method; an approved method for automatic terrain extraction (ATE) has been studied for large scale orthophoto production. Different terrain types tested, probable problems and their solutions have been searched. Within ground obscured areas and dense housing areas automatic terrain extraction has not been seen a right method to achieve expected accuracy. On open areas with slight slope, ATE method has been applied. DTM has been supported with elevation information of break lines and edited interactively on softcopy photogrammetry workstations. Decreasing in production time 70 % with expected quality has been achieved. Digital orthophoto production has been executed on multi model area and by including information of elevation for artificial details such as buildings and viaducts to DTM the true orthophoto has been produced directly. Radiometric corrections have been applied and digital orthophoto pyramids have been generated. It can be stated that such orthophotos are suitable for large scale map related projects and geographical information systems. Keywords; Digital Terrain Model, Orthophoto, Correlation Method, Matching, Interactive Editing, Break line, Resolution leiffeEKOGlFFlIl KDHS