İç Göç, Kent ve Karşıtlıklar: Bir Sinemasal Anlatının Mekânsal Parçaları

Abstract

Sinema mimarlık etkileşiminin disiplinlerarası bağlamda incelendiği bu çalışmada; 20. yüzyılın ikinci yarısında göç sebebiyle yoğun nüfus artışı yaşamış olan İstanbul’un değişen sosyal, kültürel ve mimari yapısının kent kimliğine etkisi Türk sineması aracılığıyla ele alınmıştır. İncelenen filmde İstanbul’un mekânsal bağlamda temsil biçimi, modernleşme hareketlerinin toplumsal yapıya etkisi ve modernlik-geleneksellik çizgisine konut tipolojilerinin biçimleniş şekli değerlendirilmiştir. Konu hakkında literatür taraması sonucu elde edilecek bilgiler ile filmin analizleri ve gözlemler sonucu elde edilen tüm veriler bir araya getirilip bütünlük sağlayan bir sentez oluşturulmaya çalışılmıştır. Filmdeki sahnelerden duraklatılarak elde edilen görüntüler; tüm iç ve dış mekânlar, İstanbul’daki simgesel dış mekânlar ve karakter-mekân ilişkisinin kurulduğu konut tipolojileri incelenerek ve karakterlerin diyaloglarıyla kent hakkında çıkarım yaparak analiz edilmiştir. Türk Sineması 1960 yılı ile içine girdiği toplumsal gerçekçi yaklaşımla filmlerde göç ve gecekondulaşma konularına, kır-kent ayrımına ve bireylerin kentte var olma biçimlerine yer vermiştir. Çalışma kapsamında seçilen Gurbet Kuşları (1964) filmi ise Türkiye’de bu dönem gerçekleşmiş iç göçü konu edinen ilk filmlerdendir. Gurbet Kuşları filminin çalışma kapsamında seçilme nedenleri arasında; -Sinemada yansıtılan kentli-köylü karşıtlığının gerçek mekânlar üzerinden temsil biçimi -Karakter-mekân ilişkisinde mekânsal bağlantının kurgulanmasındaki özgünlük -Mimari açıdan kültürel ve sosyal farklılıkların konut tipolojisinin yanı sıra sokak kavramıyla da aktarılması yer almıştır. Sonuç olarak 1960’ların Türk sineması, dönemin mimarisini ve toplumsal değişimini yansıtan önemli bir araçtır. Bu nedenle sinema aracılığıyla göç ile gerçekleşen toplumsal değişimin kent kimliğine etkisi, kültürel farklılıkların mekânsal yansımaları ve İstanbul kent ölçeğinde gerçekleşen modernleşme hareketlerinin boyutu çalışmanın bütününü oluşturmaktadır.