Üsküdar kentsel sit potansiyelinin kültürel rota bağlamında değerlendirilmesi

Abstract

Üsküdar İstanbul'un kentsel hafızasını barındıran en eski ilçelerinden birisidir. İlk yerleşimlerin M.Ö. 675 yılında başladığı bilinen bölge stratejik konumu nedeniyle tarihin her döneminde önemli olaylara tanık olmuştur. İstanbul'un fethinden sonra imar faaliyetlerinin arttığı Üsküdar'da padişahların yanı sıra özellikle hanım sultanlar birçok eser inşa ettirmiştir ve bölgede günümüze ulaşan çok sayıda kültürel miras ögesi bulunmaktadır. Ancak 20.yüzyıl itibariyle nüfusun ve yapılaşmanın arttığı ilçede tarihi değere sahip yapılar zamanla betonarme binaların arasında kalmaya başlamış ve bölgenin tarihi kent kimliğini okumak zorlaşmıştır. Bu nedenle bölge İstanbul tarihi yarımadasında bulunan Eyüp, Sultanahmet yerleşimleri gibi çok sayıda tarihi ve kültürel değere sahip olmasına karşın kültürel turizm bağlamında daha az ziyaret edilmektedir. İlçe'nin tarihi ve kültürel öneminin daha tanınır hale gelmesi amacıyla yürütülen bu çalışmada, tarihi yerleşimin korunmasında katkısı olan kentsel sit alanları bağlamında oluşturulan kültür rotası ile bölgenin tarihi değerleri ön plana çıkarılmaya çalışılmıştır. Öneri rota ile kültürel miras yapılarının tekil miras alanlarından öteye geçerek yerleşim kimliğinin bir bütünlük içinde sergilenmesi istenmiştir. Bu çalışmanın kültürel rota bağlamında Üsküdar da ki mirasın tanıtımı, farkındalığının arttırılması ve korunmasına olumlu katkılar sunacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda, çalışmanın ilk bölümünde Kültürel rotalar ve Üsküdar hakkında literatüre dayalı bilgi verilmiştir. İkinci bölümde çalışma alanı (Üsküdar'ın Ahmediye, Altunizade, Aziz Mahmut Hüdayi, Barbaros, İcadiye, Mimar Sinan, Murat Reis, Salacak, Selami Ali, Selimiye, Sultan Tepe, Valide-i Atik, Zeynep Kamil mahalleleri) kapsamında bulunan iki kentsel sit alanı ve sit alanları dışındaki bölgelerin analiz ve envanter çalışmaları yapılmıştır. Odak noktaları ve ulaşım ağları belirlenmiştir. Sonuç olarak kültürel mirasın korunmasına yönelik kültürel rota önerisi ve rotayla bağlantılı mekanlar hakkında işlevlendirme ve düzenleme önerileri sunulmuştur.Üsküdar is one of the oldest districts of Istanbul that has an urban memory. The region, where the first settlements are known to have started in 675 BC, has witnessed important events in every period of history due to its strategic location. In Üsküdar, where reconstruction activities increased after the conquest of Istanbul, especially female sultans as well as sultans built many works and there are many cultural heritage elements that have survived to the present day in the region. However, as of the 20th century, the buildings with historical value in the district, where the population and construction increased, began to remain among the reinforced concrete buildings over time and it became difficult to read the historical city identity of the region. For this reason, although the region has many historical and cultural values such as Eyüp and Sultanahmet settlements in the historical peninsula of Istanbul, it is less visited in the context of cultural tourism. In this study, which was carried out in order to make the historical and cultural importance of the district more recognized, the historical values of the region were tried to be brought to the forefront with the cultural route created in the context of urban sites that contribute to the preservation of the historical settlement. With the proposal route, it was desired that cultural heritage structures go beyond the individual heritage areas and exhibit the settlement identity in an integrity. It is thought that this study will make positive contributions to the promotion, awareness raising and protection of the heritage in Üsküdar in the context of the cultural route. In this context, in the first part of the study, literature-based information about Üsküdar and cultural routes was given. In the second part, analysis and inventory studies of two urban protected areas and regions other than protected areas within the scope of the study area (Ahmediye, Altunizade, Aziz Mahmut Hüdayi, Barbaros, İcadiye, Mimar Sinan, Murat Reis, Salacak, Selami Ali, Selimiye, Sultan Tepe, Valide-i Atik, Zeynep Kamil neighborhoods of Üsküdar) were carried out. Focal points and transport networks have been identified. As a result, a proposal for a cultural route for the protection of cultural heritage and suggestions for functionalization and arrangement of the places related to the route were presented.