Büyük veri analitiği kullanımının öncülleri ve sonuçları

Abstract

Bu çalışma, günümüzün hızla dijitalleşen iş dünyasında rekabet avantajı elde etmenin kritik unsurlarından biri haline gelen Büyük Veri Analitiği (BVA) teknolojilerinin benimsenme süreçlerini ve firma performansı üzerindeki etkilerini Kaynak Temelli Bakış Açısı (RBV) çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, literatürdeki mevcut boşluğu doldurmak üzere BVA kullanımının öncüllerini; teknolojik yetkinlikler, organizasyonel uygulamalar ve beşerî sermaye boyutlarıyla bütüncül bir modelde ele alırken, aynı zamanda bu kullanımın firma performansı üzerindeki doğrudan etkisini ve çevresel dinamizmin bu ilişkideki düzenleyici rolünü kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Araştırmanın ampirik uygulaması, Türkiye ekonomisinin merkezinde yer alan Marmara Bölgesi'nde faaliyet gösteren ve farklı sektörleri temsil eden imalat ve hizmet işletmeleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak yapılandırılmış anket yöntemi tercih edilmiş ve Bilgi Teknolojileri yöneticilerinden (CIO ve kıdemli yöneticiler) elde edilen 217 geçerli veri seti, Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yöntemi kullanılarak test edilmiştir. Analiz bulguları, BVA kullanımının benimsenmesinde organizasyonel bağlamda üst yönetim desteğinin; teknolojik bağlamda bilişim teknolojileri altyapısının; beşerî bağlamda ise hem teknik hem de yönetsel insan becerilerinin en kritik ve anlamlı belirleyiciler olduğunu istatistiksel olarak ortaya koymuştur. Buna karşın, literatürdeki genel beklentinin aksine veri odaklı kültür, stratejik uyum ve sistem kalitesi faktörlerinin kullanım düzeyi üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Çalışmanın en önemli sonuçlarından biri, BVA kullanımının firma performansı üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunun doğrulanmasıdır. Ayrıca, çevresel dinamizmin (piyasa belirsizliği ve rekabet yoğunluğu) bu ilişkide pozitif yönlü bir düzenleyici (moderatör) rol oynadığı; yani çevresel belirsizliğin yüksek olduğu koşullarda, BVA kullanımının firma performansına olan katkısının daha da güçlendiği kanıtlanmıştır. Bu çalışma, yöneticilere BVA yatırımlarında başarıya ulaşmak için sadece teknik sistemlere değil, nitelikli insan kaynağına ve güçlü bir yönetim desteğine odaklanmaları gerektiğini gösteren stratejik bir yol haritası sunmaktadır.This study aims to examine the adoption processes of Big Data Analytics (BDA) technologies, which have become one of the critical elements of gaining competitive advantage in today's rapidly digitizing business world, and their effects on firm performance within the framework of the Resource-Based View (RBV). To fill the existing gap in the literature, the study addresses the antecedents of BDA usage in a holistic model with technological capabilities, organizational practices, and human capital dimensions, while comprehensively analyzing the direct effect of this usage on firm performance and the moderating role of environmental dynamism in this relationship. The empirical application of the research was carried out on manufacturing and service enterprises representing different sectors operating in the Marmara Region, which is at the center of the Turkish economy. A structured survey method was preferred as the data collection tool, and 217 valid data sets obtained from Information Technology managers (CIOs and senior executives) were tested using the Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) method. Analysis findings statistically revealed that top management support in the organizational context; information technology infrastructure in the technological context; and both technical and managerial human skills in the human context are the most critical and significant determinants in the adoption of BDA usage. Conversely, contrary to the general expectation in the literature, it was determined that data-driven culture, strategic alignment, and system quality factors did not have a direct significant effect on the usage level. One of the most important results of the study is the confirmation that BDA usage has a positive and statistically significant effect on firm performance. Furthermore, it has been proven that environmental dynamism (market uncertainty and competitive intensity) plays a positive moderating role in this relationship; that is, the contribution of BDA usage to firm performance is further strengthened under conditions of high environmental uncertainty. This study offers a strategic roadmap for managers, showing that to achieve success in BDA investments, they should focus not only on technical systems but also on qualified human resources and strong management support.