Evrâk-ı Sahîha İdaresi: Osmanlı İmparatorluğu’nda Resmi Evrakların Tekelleşmesi

Abstract

Bu makalenin konusu Osmanlı İmparatorluğu'nda 1845 yılında ihdas edilmiş olan damgalı kâğıt yani evrâk-ı sahîha uygulamasıdır. Makale, Osmanlı İmparatorluğu'nda evrâk-ı sahîha uygulamasının tedavüldeki resmi evrakların tekelleşmesi olduğunu savunmaktadır. Bu noktada mali ihtiyacın nasıl kurum ihdasına yol açtığı betimlenecektir. Makale kurumun nasıl tekel karakteri kazandığını ve düşük gelirler nedeniyle 1882 yılında lağvedildiğini açıklamaya çabalayacaktır. Tanzimat dönemi bütçe açıkları Osmanlı mali bürokrasisini yeni gelir kaynakları bulmaya sevk etmiştir. Mali bürokrasi bütçe açıklarını kapatmak için tedavüldeki resmi evrakların yayım, satım ve hatta basımını tek elde toplamış, damgalı kâğıt kullanımını tebaa için zorunlu kılmıştır. İlk evrâk-ı sahîha nizamnâmesinin ilan edildiği 1861 yılından önceki kurumsallaşma sürecinde damgalı kâğıt gelirleri beklenilen seviyenin altında kalmıştır. Düşük seviyedeki gelirleri yükseltmek için 1861 Evrâk-ı Sahîha Nizamnâmesi ilan edilmiştir. Fakat nizamnâmeden sonra da nakliye vasıtalarının yokluğu dolayısıyla taşrada evrak arzı talebi karşılayamamıştır. Sonuçta, bu makale evrâk-ı sahîha tekelinin tedavüldeki adi kâğıdın yerine damgalı kâğıt ikame etmede başarısız olduğunu ortaya koyacaktır