Çağdaş kentsel yaşanabilirlik değerleri ve Gebze örneğinde irdelenmesi

Abstract

Günümüzde şehirler, artan trafik sıkışıklığı, hava kirliliği, açık alanların kaybı, ulaşım ve kamu hizmetlerinin yetersizliği, kaynakların dengesiz dağılımı ve yerleşimlerin kimlik kaybı gibi yaşanabilirlik problemleri ile karşı karşıyadır. Kent kimlikleri netliğini kaybetmektedir ve her şehir giderek birbirine benzemektedir. Bu ve benzeri problemlerden dolayı, yaşanabilirlik, yaşanabilir kent yaşamı, kentsel yaşam kalitesi gibi kavramlara yönelme giderek artmaktadır. Yaşanabilirlik ve yaşam kalitesi kavramları birbiri ile doğrudan ilişkilidir. Bir yerleşimin fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel yapısının çağdaş yaşanabilirlik ölçütlerine göre yapılandırılması gereklidir. Bu durum, yerleşimde yaşayanların yerleşimden duydukları memnuniyet üzerinde doğrudan etkilidir. Çağdaş kentlerin yaşanabilMiğinin sağlanmasındaki en önemli unsurlardan biri, yerleşimde yaşayan kullanıcıların beklenti ve ihtiyaçlarının karşılanarak, kullanıcı memnuniyetinin sağlanmasıdır. Bu çalışmada amaçlanan, yaşam kalitesi olgusunun kapsamlı araştırılmasından ve bu konuda günümüzde kavramsal ve pratik olarak varılan noktadaki çeşitli modellerin karşılaştırılmasından çıkarılacak sonuçlar ve kriterlerle; çalışma alam olarak seçilen Gebze yerleşmesi için kentsel yaşam kalitesinin irdelenmesi ve yaşam kalitesinin yükseltilmesine yönelik önerilerin geliştirilmesidir. Dört bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde, yaşanabilirlik ve yaşanabilir kent kavramı, literatür bazmda incelenmektedir. Yaşanabilirlik ve yaşanabilirlik ile ilişkili kavramlara açıklık getirilerek, yaşanabilir kent kavramı üzerinde durulmakta, konuyla ilgili teorik yaklaşımlar ele alınmaktadır. Bu bölümde yaşanabilirliliği sağlayan stratejiler, yaşanabilir kent göstergeleri vb.leri incelenmekte; ayrıca yerleşimlerin yaşanabilirliği bağlanımda günümüzde önemli yer tutan, 'Yeni Şehircilik Akımı', 'Ekonomik Gelişme Prensipleri' ve 'Ahwahnee Prensipleri' ele alınmaktadır.İkinci bölümde, çalışma konumuz kapsamında batı kentlerinde yapılan önemli alan çalışmalarından, bu çalışmanın amaçlarına paralel hedefler taşıyan 4 örnek çalışma seçilerek irdelenmektedir. Bu çalışmalar sırasıyla, planlama süreci; yaşam kalitesi göstergelerinin gelişim süreci; veri tabanı oluşturulması ve yaşanabilirliğin çevresel ve sosyolojik boyutunun oluşturulması açılarından örneklenmektedir. Bu örneklerin irdelenmesinden, çalışmanın üçüncü bölümünde yer alan Gebze'deki yaşam kalitesi araştırmasında geliştirilecek göstergeler için yararlanılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, Türkiye kentlerindeki yaşam kalitesi erozyonu açısından bir laboratuar niteliği taşıyan Gebze'deki yaşam kalitesinin nesnel ve öznel olarak ölçülmesine ve kullanıcı beklentilerinin belirlenmesine yönelik bir çalışma yapılmıştır. Bu bölümde Gebze için yapılan nesnel yaşam kalitesi analizleri, çalışma yöntemleri, kullanıcı memnuniyetlerini ölçmeye yönelik yapılan anket çalışmasının sonuçlan ve yerleşimdeki kullanıcı beklentileri ile ilgili analizler yer almaktadır. Dördüncü ve son bölümde, yapılan araştırmalar ve değerlendirmelerden çıkan sonuçlara göre; Gebze'deki yaşam kalitesinin arttırılması için geliştirilen öneriler ve sonuçlar yer almaktadır.Today, cities are faced with livability problems including increasing traffic jam, air pollution, disappearance of open spaces, lack or insufficiency of transportation and public utilities, uneven distribution of resources, and loss of identities of settlements. Urban identities are losing their distinction as each city increasingly resembles each other. For this and similar reasons, there is an ever- increasing emphasis on such concepts as livability, livable urban life and quality of urban life. The concepts of livability and quality of life are directly related to each other. The physical, social, economic and cultural composition should be structured based on contemporary livability criteria. This situation has direct effects on the satisfaction by the inhabitants of a settlement with the settlement. One of the crucial factors in ensuring the livability of contemporary cities is to obtain the user satisfaction by meeting the expectations and requirements of the users living in the settlements. The purpose of this study is to obtain conclusions and criteria by examining exhaustively the concept of living quality and comparing the various conceptual and practical models developed in this field, and using these conclusions and criteria, to discuss the urban living quality for Gebze settlement and develop proposals for increasing the living quality. The study is comprised of four sections. In the first section, the concepts livability and livable city were discussed on a theoretical basis. Livability and related concepts were elucidated and the concept of livable city was discussed with reference to the relevant theoretical approaches in this context. In this section, the strategies for ensuring the livability, the livable city indices, etc., were examined, and "New Urbanism Movement," "Economic Development Principles," and "Ahwahnee Principles," which are today considered very important within the framework of the livability of settlements, were dealt with.yıı In the second section, four sample studies having similar targets with this study were selected from the significant field studies conducted on the western cities. These studies were sampled in terms of development process of living quality indicators, in terms of database formation, and in terms of formation of the environmental and sociological aspects of livability. The results so obtained were used to formulate the indicators which were then detailed in the third section on the living quality in Gebze. In the third section, a study was made for the objective and subjective measurement of the living quality in Gebze, which may be regarded as an ideal laboratory environment with respect to erosion of living quality in Turkish cities, and the determination of the user expectations. This section contains the objective living quality analyses made for Gebze, the work methods, the results of the questionnaires aimed at measuring the user satisfaction, and the analyses concerning the expectations of the users in the settlement. In the last section, the study results and the suggestions are given for increasing the urban life quality in Gebze.