Mimarlık Eğitiminde Depremin Yeri ve Depremin Eğitsel Boyutu: Küresel Gündem ve Türkiye Bağlamı Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Tektonik-sismik-topoğrafik yapısı nedeniyle dünya ölçeğinde depremlerden en fazla etkilenen ülkeler arasında yer alan Türkiye’de, mimarın afet/deprem olgusu ile ilişkili olarak rolü, “disiplinler arası ilişkiler”, “planlama ile ilgili süreçler”, “depreme dayanıklı yapı tasarım süreci”, “depreme dayanıklı yapı üretim ve denetim süreci”, “deprem sonrası iyileştirme, yeniden yapılanma süreci” gibi çeşitli boyutlar açısından önemlidir. Bu bağlamda, bu araştırmada, mimarın mesleki sorumluluk alanı bu ölçütlerle değerlendirilmiş, “afet yönetim evreleri” ile ilişkili olarak rolü sorgulanmıştır. Mesleğin temellerinin dayandığı mimarlık eğitiminde depremin yeri ve önemi, niceliksel ve niteliksel boyutlarıyla, küresel gündem üzerinden (Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve -daha detaylı çerçevede- Türkiye) ayrı ayrı değerlendirilmiş ve bir karşılaştırma değerlendirmesiyle özetlenmiştir. Veriler online olarak paylaşılan program, müfredat, ders içerikleri üzerinden ve dijital erişimin mümkün olmadığı durumlarda yazışmalar vasıtasıyla kurumlara ulaşılarak elde edilmiştir. Mimarlık eğitimine yönelik olarak, “genel sorumluluk alanına ilişkin”, “planlama kararlarına ilişkin”, “disiplinler arası ilişkilere ilişkin”, “lisans müfredatı, mimari tasarım stüdyo derslerine ilişkin”, “destekleyici öğrenme ortamlarına ilişkin” olmak üzere çeşitli kapsamlarda öneriler geliştirilmiştir. Bu çerçeveye ek olarak, konunun yerel bağlamı “depremin eğitsel boyutu” açısından “Ulusal Strateji” yönüyle sorgulanmıştır. Sonuçlar, mimarlık eğitim pratikleri (lisans/lisansüstü/destekleyici öğrenme ortamları) ve eğitimin temelini oluşturduğu mekanizmanın gereklilikleri (yapı tasarım/üretim/denetim sistemi, ilgili yasal mevzuat) açısından, 1999 Marmara Depremi’nin doğrudan kendisinin, ilk yıllarda, “afetten öğrenme”, “depremin eğitsel boyutu” açısından bazı gelişmeleri tetiklese de, 20 yıllık süreç içerisinde, bu ivmelenmenin kalıcı olamadığını göstermektedir. Bu bağlamda öneriler, bütünleşik bir sistem organizasyonu gibi konular açısından çok yönlü ilişkiler kümesinin sağlanması gerekliliği üzerinedir. Araştırmanın bu çerçevede, afet/deprem olgusu ile ilişkili olarak, niteliksel ve niceliksel saptamalar üzerinden getirdiği öz eleştiriyle beraber “mimarlık eğitimine”, “mimarlık meslek alanına” ve dolayısıyla ülkenin “mimarlık uygulamasına ve politikasına” katkıda bulunacağı düşünülmektedir.