İstanbul M1A metro hattının toplu taşıma odaklı gelişim kriterlerine uygunluğunun incelenmesi

Abstract

Toplu Taşıma Odaklı Gelişme (Transit Oriented Development-TOD) kavramı 1980'lerden sonra ortaya çıkmıştır. Bir kentsel gelişme modeli olarak kabul edilen TOD, ulaşım sistemi ile arazi kullanımını birleştirerek yaya ve bisiklet dostu, yaşanabilir, çevre dostu kentler oluşturmayı hedeflemektedir. TOD alanları toplu taşıma istasyonunun etrafında yürünebilir, kompakt, karma arazi kullanımına sahip, yaşanabilir bir alan oluşturmakta, aynı zamanda bisiklet veya toplu taşımayı teşvik ederek, araç trafiğinin oluşturduğu çevresel ve psikolojik sorunları da engellemektedir. Türkiye'de sıfırdan planlanmış bir TOD alanı bulunmamaktadır. Bu sebeple mevcut toplu taşıma hatlarının bu modele uygunluğunun belirlenmesi ve ne gibi çalışmalara gerek olduğunu belirlemek için örnek bir hat olarak İstanbul M1A Yenikapı-Havaalanı metro hattı seçilmiştir. Çalışmada, İstanbul M1A Yenikapı-Havaalanı metro hattındaki 18 istasyon için bu istasyonlara 800 metre mesafedeki alanların Toplu Taşıma Odaklı Gelişme modeline uygunluğu incelenmiştir. Yerli ve yabancı kaynaklardan yararlanılarak kapsamlı bir literatür araştırması yapılmış ve TOD kriterleri belirlenmiştir. Çalışmada yoğunluk, çeşitlilik, erişebilirlik ve tasarım ve toplu taşıma mesafesi kriterleri ile ilgili incelemeler yapılmıştır. Bu incelemelerin değerlendirilebilmesi için maksimum-minimum ve maksimuma oranlama yöntemleri ile veriler normalize edilmiş, ardından çok kriterli karar verme yöntemlerinden CRITIC, AHP ve Eşit Ağırlıklandırma yöntemi kullanılarak ağırlıklandırma yapılmıştır. Sonuç kısmında, farklı yöntemler kullanılarak elde edilen TOD endekslerine ait karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır.

The concept of Transit Oriented Development (TOD) emerged after the 1980s. Considered as an urban development model, TOD aims to create livable, environmentally friendly cities by combining the transportation system and land use. It provides a compact, mixed land use area within the walkable area around a public transport station, making the area livable. At the same time, it prevents environmental and psychological problems caused by traffic because it encourages cycling or public transportation. There is no TOD area planned from scratch in Turkey. For this reason, the Istanbul M1A Yenikapı-Airport metro line has been determined as an example line to determine the suitability of the existing public transportation lines for this model and to determine what kind of studies are needed. In the study, the suitability to the Transit Oriented Development model of the areas around 800 m of 18 stations on the Istanbul M1A Yenikapı-Airport metro line were examined. A comprehensive literature search was carried out using domestic and foreign sources and TOD criteria were determined. In the study, examinations were made about density, diversity, accessibility and design and public transportation distance criteria. Examinations were carried out with various methods within the framework of the determined parameters of each criterion. In order to evaluate these examinations, the data were normalized with the maximum-minimum and proportioning to maximum methods, and then weighted using the multi-criteria decision-making methods CRITIC, AHP and Equal Weighting method. In the conclusion, a comparative evaluation of the TOD indices obtained using different methods is presented.