Havalimanlarında Hava Kalite Parametrelerinin Sentinel-5P Uydu Verileri ile İncelenmesi: İstanbul ve Rize-Artvin Havalimanı Örneği

Abstract

Havalimanları toplumun ulaşım ihtiyacının önemli bir kısmını karşılamaktadır. Ancak, kentleşmenin artışı ile yeni havalimanlarının inşaatı için elverişli alanlar azalmış, şehre uzak noktalarda rehabilite edilmiş alanlara veya denize dolgu alanlara inşa edilmeye başlanmıştır. Ancak doğal ekosistemin tahrip edilmesiyle inşa edilen bu yapıların, çevreye verebileceği olası zararların izlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda izlenmesi gereken çevresel etkilerden biri, yeni inşa edilen bu havalimanlarının etkilediği hava kalitesidir. Uzaktan algılama kaynakları, yer istasyonları gibi nokta bazlı bir veri kaynağı olmamakla birlikte belirli periyotlarda veri sağlayarak mekânsal ve zamansal analizlere olanak sağlamaktadır. Çalışma kapsamında, ülkemizde en son faaliyete açılan İstanbul Havalimanı ve Rize-Artvin Havalimanı üzerinde hava kalite parametrelerinde meydana gelen değişimler uydu kaynaklarından elde edilen aylık zaman serileri ile incelenmiştir. Sentinel-5P uydusu ile ultraviyole aerosol indeks (UV), karbon monoksit (CO), azot dioksit (NO2), ozon (O3) ve kükürt dioksit (SO2) hava kalite parametrelerinin 2018-Mayıs 2024 periyodu için zaman serileri Google Earth Engine bulut platformu kullanılarak elde edilmiştir. Parametre bazında incelenen zaman serisi analizlerinde, UV, SO2, NO2 ve O3 parametrelerinde artan bir eğilim tespit edilirken, CO parametresinde stabil bir eğilim görülmüştür. Gerçekleştirilen istatistiksel analizler doğrultusunda uçak trafiği verileri ile CO ve NO2 parametreleri arasında pozitif korelasyonların (havalimanları özelinde sırasıyla CO parametresi ile 0.48 ve 0.41, NO2 parametresi ile 0.66 ve 0.73) yanı sıra istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar elde edilmiştir.