Güney Azerbaycan'da bağımsızlık hareketleri ve Güney Azerbaycan'ın Türk dünyası için önemi

Abstract

1990'larda Sovyetler Birligi'nin dagılmasından sonra, Sovyet hakimiyetinin sona erdigi cografyada ulusal söylemlerle yeni bagımsız devletlerin ortaya çıkması, baska ülkelerin hakimiyetinde olan etnik toplulukları ulusal kimlik arayıslarına yöneltmistir. Bu çerçevede, 2000'li yıllarda Güney Azerbaycan'da Türkler arasında baslayan milliyetçilik akımı da tekrar canlanmaya baslamıs olup ran'ın halen içinde bulundugu dıs odaklı sancı ve tehditleri istismar edecek yönde ivmelenmektedir. Öte yandan, Ortadogu-Orta Asya ekseninde cereyan eden küresel ve bölgesel mücadeleler, özellikle enerji havzaları ve enerji koridorlarının güvenligi üzerinde odaklanmaktadır. Bu baglamda A.B.D., Afganistan ve Irak'ta tesis ettigi nüfuzu, ran engelini asarak perçinlemek istemektedir. A.B.D.'nin ran engelini asmak için uyguladıgı uluslararası izolasyon ve ekonomik yaptırım çabaları etkisiz kalmakta, askeri güç kullanma seçenegi ise risklidir. Bu sebeple, A.B.D.'nin alternatif strateji olarak, ran'ın hassasiyet olusturan çoklu etnik yapısını tetikleyecegi degerlendirilmektedir. Bu noktada, ran etnik yapısı içinde en uygun unsur, demografik yapısı, içinde bulundugu sartlar ve tarihsel süreç itibariyle, ran Türkleri'dir. Güney Azerbaycan cografyasında filizlenen milli kimlik arayısı, Türk dünyası açısından önem arz etmektedir. Kimlik arayısı bagımsızlık ile neticelendigi takdirde, Türkiye bas, Orta Asya Türk devletleri gövde, Güney Azerbaycan'ın boyun olacagı bu olusumu Türk dünyasının yeniden inkisafına seklinde degerlendirmek mümkündür. Ancak bu olası gelismenin bölgesel dengeleri ve politikaları degistirecegi asikardır. Bu çalısmada, Güney Azerbaycan'da bagımsızlık hareketleri incelenmis ve degisen küresel/bölgesel politikaların Güney Azerbaycan cografyasına yansımaları analiz edilmis, milli kimlik arayısının bölgesel dengeler ve Türk dünyası açısından önemi ve muhtemel etkileri ortaya konulmus, Türkiye dahil bölgesel aktörlerin olası stratejileri öngörülmüstür.World got into a new constitution following the corruption of Soviet Socialist Republics in 1990s. Establishment of new independent states over the geography previously allocated to Soviets has directed the ethnical societies to search for national identity. Within this context, nationalist movements among the Turks of Southern Azerbaijan have regained acceleration toward the exploitation of foreignoriginated threats and concerns. On the other hand, global and regional struggles took place along the Middle East ? Central Asia axis have focused on security of energy basins and energy corridors. In this context, the U.S.A. wishes to anchor his dominating power, established by Iraq and Afghanistan operations, by passing over the Iranian burden. Economical sanctions and international enforcements implemented by the U.S.A. to overcome this obstacle were found to be insufficient and the alternative power enforcement was seen so risky for the U.S.A. forces. That is why; U.S.A. may choose to trigger the multi-ethnical structure of Iran as another alternative. The most available ethnic identity in Iran is Iranian Turks with their demographical patterns and independence movements made by them along their historical background. National identity searches germinated in Southern Azerbaijan geography have a significant importance for Turkey and Turkish World. If this search for identity results in independence, Southern Azerbaijan will form the neck of Turkish world of which Turkey is the head and Middle Eastern countries are the body. It is possible to identify this creation as the re-existence of Turkish world. However, it is evident that this process would definitely change the regional balances and policies. In this study, historical background of Southern Azerbaijan independence movements and the reflections of ever changing global/regional policies pf world conjuncture over Southern Azerbaijan geography were analyzed. The significance of this national identity search for the regional balances and Turkish world and its potential effects were put forward and strategies of regional actors including Turkey were envisaged.