Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının bankacılık sektörünün verimliliğine etkisi: Türkiye örneği

Abstract

Finansal liberalleşme ve küreselleşme akımlarının etkisiyle ekonomilerin birbirlerine entegre hale gelmesi, son yıllarda dış ticaretin ötesinde doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının gelişimine hız kazandırmıştır. 1990'lardan itibaren doğrudan yabancı sermaye yatırımları teorileri tartışılmakta ve ekonomik büyümeyi hızlandırdığı düşünülmektedir. Türkiye, coğrafik konumu ile farklı kıtalarla komşuluklarının olması ve zengin doğal kaynaklara sahip olması Çok Uluslu Şirketler için ilgili odağı halindedir. Liberalleşme hareketlerinin ardından Türkiye ekonomisini yabancı sermayedarlar için cazip hale getiren, 1996'da Gümrük birliğine katılmasıyla en çok ekonomik faaliyet içinde oldukları Avrupa ülkeleri ile gümrük vergilerinin ve kısıtlamalarının kaldırılması olmuştur. Bu çalışmanın amacı 2003 yılından günümüze kadar Türk bankacılık sektörünün verimliliğini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda kamu, özel ve yabancı sermayeli 19 banka ele alınarak 988 gözlemden oluşan panel veri ile rekabet ve verimlilik analizleri yapılmıştır. 2003 yılından itibaren bankacılık sektörünün rekabet analizi için Panzar-Rosse (1987) modeli, verimliliği hesaplamak için ise Stokastik Sınır Analizi modeli ile uygulanmıştır. Panzar-Rosse H-istatistik değeri ile hesaplanan rekabet analizi sonucunda Türk bankacılık sektörünün monopolcü rekabet piyasa yapısında olduğu ve 13 yıllık dönem içerisinde rekabetin düştüğü bulunmuştur. Yapısal olarak bakıldığında yerel bankaların yabancı bankalara göre rekabet oranın daha yüksek olduğu elde edilmiştir. Stokastik Sınır Analizi modeli ile hesaplanan teknik etkinlik değerleri ile 2003-2015 yılları arasında banka performanslarının bağımlı değişkenlere göre farklılık gösterdiği bulunmuştur.

In recent years the evolution of foreign direct investment has gained speed beyond external trade, by the effect of financial liberalization and globalization flows. Since 1990s the theories of foreign direct investment have been argued that foreign direct investment accelerates the economic growth. With the geographical location, having neighborhoods from different continents and rich neutral resources, Turkey is in the focus of Multinational Firms. After the liberalization movements of 1996, joining the Customs Union Turkey became attractive for foreign financiers. Removing tariff and non-tariff barriers were attractive especially for European countries, many of which were in cahoots with Turkey.The aim of this study is to investigate the banking sector's profitability beginning from the year 2003 until more recent years. In the direction of this purpose, we took 19 public, private and foreign commercial banks including 988 observations and implement competition and profitability analysis. The banking sector competition level examined by Panzar and Rosse (1987) model and banks profitability performances by Stochastic Frontier Analysis. The result of competition analysis by Panzar-Rosse H-statistics gave us that the Turkish banking sector has a monopolistic competitive market structure and within the period of 13 years, competition level decreased. When we look at the structure, we found that domestic banks are more competitive than their foreign peers. Applying the Stochastic Frontier Analysis, we calculated technical efficiencies with 8 models and found that between the years 2003-2015, bank performances differed across dependent variables.