İznik Gölü'nde besi maddesi kirlenmesinin incelenmesi ve uygun bir modelin araştırılması

Abstract

Limnoloji göllerin fiziksel, kimyasal ve biyolojik davranışlarını inceleyen bilim dalıdır. Bu bilim dalı rekreasyon, balıkçılık, evsel ve endüstriyel su kullanımı, su temimini, suların kalitesi ile doğrudan ilgilidir. Kirletici kaynakları sularda çeşitli kalite problemlerine sebep olmaktadır. Temel kirletici kaynaklar evsel, endüstriyel, tarımsal kirletici kaynaklardır. Göller bu kaynaklardan gelen toksik maddeler, besi maddeleri sebebiyle zaman içerisinde bulanık bir hal alır. Göller için en önemli su kalitesi problemi ötrofikasyondur. Ötrofikasyon doğal ve yapay ötrofikasyon olarak ikiye ayrılır. Yapay ötrofikasyonun gerçekleştiği göl suları fosfor ve nitrojen bakımından oldukça zengindir. Yapay ötrofikasyon daha önemli bir su kirliliği problemi olup, doğal ötrofikasyondan daha kısa bir sürede gerçekleşmektedir. Bu tez çalışmasında göl su kalitesini belirleyen önemli nütrientlerden biri olan fosfor için geliştirilmiş besi maddesi bekleme süresi modeli incelenmiştir. Besi maddesi bekleme süresi modelinin İznik Gölü'ne uygulanmasında, eski verilerden ve ortalama yıllık değerlerden yararlanılmıştır. Bu veriler D.S.İ. 1. Bölge Müdürlüğü'nün İznik Gölü Hidroloji Planlama Raporu'ndan elde edilmiştir. Kullanılan genel modeldir, bu nedenle kullanılan veriler geçmiş yıllardaki araştırmaların analizlerinden elde edilmiştir. İznik Gölü'ne kaynaklardan giren yıllık fosfor yüklerinin farklı değerleri dikkate alınarak besi maddesi bekleme süresi modeli uygulanmış ve fosforun göl su kütlesindeki denge konsantrasyonu ve bu konsantrasyona ulaşması için geçen süre hesaplanmıştır. Besi maddesi bekleme süresi modeli yardımıyla hesaplanan değerler ile sonuçlara ulaşılmıştır. Modelin uygulanması sonucu İznik Gölü'ne giren fosfor konsantrasyonunun kontrol altına alınması hedeflenmiştir. Geliştirilen modele göre göle gelen yükün azaltıldığı üç senaryo üzerinde durulmuş ve buna göre eğriler çizilmiştir. Gölün ötrofik seviyeye yaklaştığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle göle giren nehir, dere ve kanalizasyon sularının ölçüm ve analizleri devamlı yapılmalıdır. Ötrofikasyon kontrol çalışmaları, kaynaklardaki fosfor konsantrasyonunu azaltmayı, biyolojik ve kimyasal kontrolün sağlanmasını, göle giren besi maddesi kontrolünü kapsamalıdır.İznik Gölü'nde ötrofikasyon kontrolünün sağlanması ve uygun su kalitesi standartlarına ulaşılması için modelleme çalışmaları yapılmalı, ölçüm ve analizler sürekli uygulanmalıdır.Anahtar Kelimeler : Ötrofikasyon, su kalitesi, su kirliliği, fosfor, modelleme, kontrol, ölçüm, analizLimnology is the study of the physical, chemical and biological behaviour of lakes. Recreation, sport fishing for the larger lakes, commercial fishing and water supply for municipal and industrial uses are all intimately related to the quality of these water bodies. Lakes therefore often become sinks for nutrients, toxicants, and other substances in incoming rivers. Pollutant sources causing water water quality problems are discussed in detail. The main nutrient sources are municipal, industrial waste water, agricultural and urban runoffs. As a result, eutrophication is the one of the more significiant water quality problems of lakes. Eutrophication, which may be natural ?man-made? is the response in water to overenrichment by nutrients, particularly phosphorous and nitrogen. ?Man-made? eutrophication, in the absence of control measures, proceeds much faster than the natural phenomenon and it is one of the major types of water pollution. In this study of thesis, a mass balance model for phosphorus which is suitable and available model for İznik Lake has been changed in to Exel programme, by developed mass balance model for phosphorus which is one of the important nutrients defining water quality of lake. The study of water quality modelling in the İznik Lake is used old datas and annual datas from DSİ. Control of mean annual concentration of total phosphorous in the lake. In most case, phosphorus is the factor which determines the development of eutrophication. After reduction of phosphorous from lake, eutrophication level will decrease. Three graphics about C-t was drawn. This model is called simplified lake phytoplankton model. The study aims to determine balanced concentration and balanced time to use diffrent mean annual concentration of total phosphorous in the lake. It is essential, for the control of eutrophication İznik Lake, that an adequate study is initiated in order to plan the measures necessary to improve water quality to the standart required for its intended use. Control of eutrophication of İznik Lake was partially achieved by modelling studies. The principal control options include reduction of internal sources and concentrations and cycling of nutrients; acceleration of nutrient transport through the system selective withdrawl, direct biological and chemical control of aquatic plants, control of inputs. Much work has been done in lakes because of the significance of the problem in bodies of water. Iznik Lake containing a moderate amount of plant nutriens. Control of the eutrophication of Iznik Lake will achieve diversity.Key Words : Eutrophication, water quality, water pollution, phosphorous, modelling, control, measuring, analysis