Afet sonrası yeniden yapılandırma sürecinde coğrafi bilgi sistemlerinin kullanımı

Abstract

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama teknolojilerinin afet yönetimindeki rolü giderek daha da artmaktadır. Afet yönetimi, afetin meydana gelmesinden önce yer alan zarar azaltma ve hazırlık safhaları ile afet meydana geldikten sonra ortaya çıkan acil müdahale, iyileştirme ve yeniden yapılandırma safhalarından oluşmaktadır. CBS ve uzaktan algılama teknolojileri zarar azaltma aşamasında, tehlike ve risk analizi için ihtiyaç duyulan geniş hacimli verinin yönetimi ve analizi için kullanılır. Hazırlık aşamasında ise acil durum uygulama merkezlerinin ve erken uyan sistemlerinin tasarımında kullanılır. Eğer acil durum çağrısı, ön hasar tespiti, tahliye ve iskan ve ikincil hasarların önlenmesi gibi birçok eylemin bulunduğu acil müdahale aşamasındaki işler, zarar azaltma ve hazırlık aşamasındaki çalışmaları bütünler bir şekilde planlanmışsa, CBS problemlerin çözümü için güçlü bir araç olacaktır. CBS ve uzaktan algılama kısa ve uzun vadeli iyileştirme hedeflerinin ve amaçlarının belirlenmesi için afetin etkilerinin analiz edilmesinde de kullanılır. Yeniden yapılandırma sürecinde ise hasar bilgilerinin toplanması ve derlenmesi, afetzedeler hakkındaki verilerin depolanması ve yeni yerleşim alanlarının tespitinde kullanılır. Bu tez, yeniden yapılandırma safhasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü tarafından icra edilen işlerde CBS ve uzaktan algılamanın kullanımım uygulamalı olarak göstermeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte, CBS ve uzaktan algılamanın afet yönetiminin diğer aşamalarındaki kullanımı da tez kapsamında ele alınmıştır. Bu tezin konulan için, uygulama alam olarak Bingöl ve Aşağıhomurlu seçilmiştir. Bingöl'e ait çok zamanlı uydu görüntüsü ve CBS verileri (sayısal kadastro haritası, mülkiyet verileri gibi) kullanılarak deprem sonrası bina hasar tespiti yapılmıştır. Bingöl'de afetzedeleri iskan etmek için seçilen yeni yerleşim alanlarına ait veri bulunamadığından, yeni yerleşim alanlarının seçiminde CBS'nin kullanılması için Aşağı Homurlu ilçesi uygulama alam olarak seçilmiştir, ikinci uygulamanın temel amacı, doğal afet temelli bilgi ve yönetim sistemlerine dayalı arazi kullanımı planlaması yapmaktır.Geographic Inforaıation Systems (GIS) and remote sensing technologies are playing an increasingly important role in disaster management. Disaster management consists of two phases that takes place before disaster occurs, mitigation and preparedness; a three phases that happens after 1he occurrence of a disaster, response, recovery and reconstruction. in mitigation phase, GIS and remote sensing are used to manage the large volume of data needed for the hazard and risk assessment. in disaster preparedness phase, they are used to the design of centers for emergency operations, and design of disaster warning systems. in the response phase includes a lot of actions such as processing emergency calls, fîrst damage assessment, applyhıg evacuation and sheltering procedures, preventing secondary damages ete., if the GIS planned in the mitigation and preparedness phases is also compatible with activities in response phase, GIS is powerful tool for solving problems. GIS and remote sensing are used to analyzing the impact of disaster for establishment of the short- term and long-term recovery goals and objectives. in the reconstruction phase, GIS and remote sensing are used to organize damage infbrmation, storing data about victims of disaster, and evaluation of new setüements. This thesis is intended illustrate the use of GIS and remote sensing in the reconstruction phase includes actions is performed by The Ministry of Public Works and Settlement General Directorate of Disaster Affairs. However, the use of GIS and remote sensing in the other disaster phases is briefly discussed too. The Bingöl "and Aşağı Homurlu cases are used to demonstrate the objectives of this thesis. Post- earthquake building damage assessment is performed using multi-temporal satellite imagery belonging to Bingöl and GIS data (digital cadastral map, ownership data, ete.). Because there are not data related new areas is selected to settled victim of disaster in the Bingöl, Aşağı Homurlu was chosen case study to show use of GIS in evaluation of sites for reconstruction. The basic aim of the aforementioned study is to perform land-use planning using a natural-hazard-based information and management system.