Mikroaşılanan ve mikroçoğaltılan ticari öneme sahip badem [Prunus dulcis (Mill) D. A. Webb] çeşitlerine ait klonların genetik kararlılıklarının moleküler belirteçler ile incelenmesi

Abstract

Badem (Prunus dulcis) Prunus cinsi içerisinde ekonomik olarak en önemli yemiş ağaçlarından birisidir. Türün geleneksel olarak üretimi sırasında köklenme gibi bazı sorunlarla karşılaşılması nedeniyle ticari öneme sahip badem çeşitlerinin mikroaşılama gibi biyoteknolojik yöntemlerle çoğaltılması son zamanlarda önem kazanmıştır. Ancak, mikroaşılanan bitkiciklerin in vitro koşullarda altkültürlenerek mikroçoğaltımı sırasında kültürün başlatıldığı ana bitki ve klon bireyler arasında genetik varyasyon oluşma riski, çoğaltılan bireylerin tarla koşullarına aktarılmadan önce genetik kararlılıklarının belirlenmesi gerekliliğini ortaya çıkartmaktadır. Bu nedenle, tez kapsamında mikroaşılanan `Ferrastar' ve `Nonpareil' çeşitlerinin 3, 6 ve 9 ay; `Teksas' çeşidinin ise 6 ve 9 ay altkültürlenmesi sonucunda oluşan bireylerin genetik kararlılıkları iki farklı (RAPD ve ISSR) moleküler belirteç kullanılarak irdelendi. `Ferrastar' çeşidinin ana bitki ve klonları arasında RAPD belirteci ile %6.25 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.2585); ISSR analizi ile ise %22.38 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.3592) elde edildi. `Nonpareil' çeşidine ait ana bitki ve klonlar arasında ise RAPD analizi ile %10.2 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.4490); ISSR primeri ile ise %37.38 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.3231) bulundu. `Teksas' çeşidine ait ana bitki ve klonlarda ise RAPD ile %3.7 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.3733); ISSR ile ise %26.78 polimorfizm (ortalama PIC değeri 0.4160) görüldü.İki farklı moleküler belirtecin kullanımıyla elde edilen sonuçlara göre mikroaşılama protokolünü takiben uygulanan mikroçoğaltım yönteminin klonlarda önemli bir varyasyona (PIC değeri < 0.5) neden olmadığı ve yöntemin ticari öneme sahip diğer badem çeşitlerine de uygulanabilir olduğu görülmüştür. Tez kapsamında elde edilen sonuçlar, SCI kapsamında yer alan ?Biotechnology and Biotechnological Equipment? dergisinde yayınlanmıştır.Almond is one of the most economically important nut crop tree of Prunus genus. Due to problems, i.e., rooting of cuttings, encountered with its traditional production, recently, propagation of commercial almond cultivars by using biotechnological techniques such as micrografting gained importance. However, the risk of occurrence of genetic variation between mother plant, from which culture is initiated, and clone individuals during the micropropagation of micrografted plantlets with subsequent sub-culture in in vitro conditions, reveals the necessity of assessment of genetic stability of the propagated plants prior to their transfer to field conditions. Therefore, genetic stability of micrografted individuals obtained from 3, 6 and 9 (for `Ferrastar? and `Nonpareil?) or 6 and 9 (for `Texas?) months subculture was assessed by using two different (RAPD and ISSR) molecular markers in the frame of the thesis. 6.25% polymorphism (mean PIC value 0.2585) was detected in RAPD marker while 22.38% polymorphism (mean PIC value 0.3592) was obtained with ISSR analysis between mother plant and clones of `Ferrastar?. In the case of `Nonpareil?, 10.2% polymorphism (mean PIC value 0.4490) was scored with RAPD whereas 37.38% polymorphism (mean PIC value 0.3231) was seen after ISSR analysis of the mother plant and clones. In `Texas?, 3.7% polymorphism (mean PIC value 0.3733) was detected with RAPD while 26.78% polymorphism (mean PIC value 0.4160) was scored between mother plant and clones.According to results obtained from the usage of two different molecular markers, micropropagation protocol applied just after micrografting did not cause the occurrence of an important variation (PIC value < 0.5) in clones and the optimized protocol can also be applied safely to other commercially important almond cultivars. Results obtained in the frame of thesis is published in SCI indexed ?Biotechnology and Biotechnological Equipment? journal.