Diyarbakır tarihi sur içi yerleşimi dönüşüm/ değişim sürecinde koruma olgusu

Abstract

Tarihî değeri olan kentsel mekanların korunmasının, kentin kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması ve bir kent kimliği oluşturulması ve sürdürülmesi açısından büyük önemi vardır. Geçmişle gelecek arasında bir bağlantı kurma ve kentleşme sürecinde bir ortak koruma bilinci oluşturma çabaları, tarihi ve kültürel mirasa sahip kentsel sitlerin, çok boyutlu ve kapsamlı koruma araştırmaları ile ele alınmasını gündeme getirmiştir. Bu bağlamda çok özgün tarihi dokuya sahip Diyarbakır Sur içi (Amida) bölgesi çalışılmıştır. Diyarbakır tarihi kent merkezinin yer aldığı Sur içi yerleşimi, kentin bugüne kadar ki gelişimi içinde çeşitli koruma sorunlarıyla karşılaşmıştır ve alanda geleneksel dokunun süratle yok olduğu hızlı bir dönüşüm/değişim süregelmektedir. Kentin sosyo-ekonomik yapısının düşük olduğu bir bölgede yer alması, kentsel ve kültürel değerlerin korunamaması, günümüz kent merkeziyle bağlantısının kurulamaması temel problemlerdir. Diğer yandan Diyarbakır'ın bugünkü kent merkezinin gelişme baskısından uzak oluşu ve Dicle Üniversitesi kampüsüne olan yakınlığı ise bu alanın korunmasında sınırlı da olsa bir avantaj sağlamaktadır. Kentin gelişmeye ve yenilenmeye açık bir bölgesinde yer alan tarihi sur içi bölgesinin kültürel fonksiyonların yoğunlaştığı bir alt merkez olarak geliştirilme potansiyeli vardır. Çalışmada Diyarbakır Sur içi yerleşiminin tarihi gelişme süreci ve alanın kent içindeki yeri ele alınmış ve Sur îçi yerleşimi geleneksel dokusunun sosyal/kültürel/fiziksel durumu irdelenmiştir. Amaç sur içi ve çevresinin özgün değerlerinin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması için mekansal-yönetsel- organizasyonel çözüm önerileri geliştirmektir. Bölgenin kent bütünüyle bağlantısının kurulması, yapıların sağhklılaştmlması ve korunması, boş alanların fonksiyon ve kitle olarak tarihi dokuyla uyumlu bir şekilde değerlendirilmesi ve bu alanın canlandırılarak kente kazandırılması önemlidir. Alan için 1990 yılında yaptırılan koruma planı bir çok açıdan yetersiz kalmış ve keza uygulamada olanağım da.«»*«» bulamamıştır. Çalışma kapsamında alanda yapılan analizlere ek olarak sözü ed planın eksiklikleri de değerlendirmeye alınmıştır. Tüm çabalar fiziksel olduğu kadar sosyal, kültürel ve ekonomik düzenlemelerin birlikte ele alınmasını gerektirmektedir. Tezin sonuç bölümünde, bu amaçlan gerçekleştirmeye yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.Preserving the historical urban areas has great importance in establishing a city's own identity and pass on the city culture and hand it over to the next generations. The aim to link the past and the future and to establish a common sense for the urbanization has led to the conservation of the historical urban areas with planned projects. Within this context, the area within the walls of Diyarbakır- the so- called "Amida" - has been studied. Throughout the centuries the historical part of the city has faced many conservation problems. Situated in a socially underdeveloped area, the ancient city has neither an interaction nor a connection with Diyarbakır' s city center, and the local culture lacks the efforts and determination to protect the cultural and historical values. Negatively influenced by those two factors, the preservation efforts have benefited from the ancient city's location that is nearby the boundaries of the University of Dicle and far out of the city's growth radius. Furthermore, the ancient city has the potential to be developed as a sub-center for cultural activities due to its location prone to development and renovation. The study looks closer to the historical advancement and the impact of the area on the modern city and the traditional values such as cultural/social/physical conditions. The aim is to complete a project for the protection of the solitary values within the city walls and its surroundings in need of being integrated with the rest of the city, during which the structure of the buildings have to be reinforced, the uninhabited sections must be functionated according to the historical aspects and must be made available to be used as recreational areas. Along with the field analysis, the shortcomings of the 1990 protection plan for the area which has underestimated the extend of the problems and never been put into practice have also been closely examined. In the final part of the thesis it has been emphasized that great deal of effort has to be put not only on physical but also on economical, social and cultural regulations.