Çocuk edebiyatında stratejik düşünce: "Patojenik Prenses" ve "Balkabağı İle Dünya Seyahati" eserlerindeki karakterlerin stratejik düşünce gelişimi

Abstract

Bu tez çalışması, çocuk edebiyatında stratejik düşünme becerilerinin anlatı yoluyla nasıl temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. 21. yüzyıl bireylerinden beklenen düşünsel yeterlilikler arasında öne çıkan stratejik düşünme, bireyin belirsizlik ve karmaşa içeren durumları çok yönlü değerlendirme, uzun vadeli sonuçları öngörebilme, sistemsel farkındalık geliştirme, etik niyet belirleme ve alternatif çözüm yolları üretebilme becerilerini kapsamaktadır. Bu beceriler yalnızca yönetsel ya da kurumsal bağlamlarla sınırlı değildir; çocukların zihinsel gelişimini destekleyen edebi kurgularda da bu düşünme biçimlerinin izleri görülebilmektedir. Bu bağlamda çalışma, Liedtka (1998) ve Bonn'un (2005) stratejik düşünme modelinde yer alan altı temel boyutu –sistem perspektifi, zaman içinde düşünme, niyetin belirleyiciliği, akıllı fırsatçılık, hipotez kurma ve alternatif üretme, bütüncül stratejik düşünme– temel alarak iki çağdaş çocuk romanında stratejik düşünmenin anlatı aracılığıyla nasıl yapılandığını analiz etmektedir. Eserlerin yazım sürecine ilişkin olarak, yazarların stratejik planlama yaklaşımları ve bu planlamaların kurgu evrenine nasıl entegre edildiği, yazarlarla gerçekleştirilen görüşmeler doğrultusunda analiz edilmiştir. Metinlerin arka planında yapılandırılan sistemsel kurgu ise ana karakterlerin yolculukları temel alınarak çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında, Balkabağı ile Dünya Seyahati (Feyza Kartopu) ve Patojenik Prenses (Melek Çe) adlı eserler nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğiyle incelenmiştir. Her iki metin, karakterlerin karar alma süreçleri, karşılaştıkları çatışmalar, oluşturdukları stratejiler ve bu stratejilerin sonuçları bakımından derinlemesine değerlendirilmiştir. Bulgular, çocuk karakterlerin karşılaştıkları sorunlar karşısında stratejik düşünebildiklerini ve bu durumun çocuk okurda düşünsel farkındalık geliştirme potansiyeli taşıdığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, çocuk edebiyatı eserlerinin yalnızca estetik ya da eğitsel değil; aynı zamanda bilişsel gelişimi destekleyen ve stratejik düşünmeyi teşvik eden güçlü bir araç olduğu savunulmuştur. Bu yönüyle çalışma, çocuklara yönelik yazınsal üretimlerin düşünme becerilerini geliştirmeye katkı sunabilecek şekilde kurgulanmasının önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Stratejik Düşünme, Çocuk Edebiyatı, Nitel Analiz, Karakter Gelişimi, 21. Yüzyıl Becerileri, Anlatı StratejileriThis thesis aims to examine how strategic thinking skills are represented through narrative in children's literature. Strategic thinking, one of the essential cognitive competencies expected of 21st-century individuals, encompasses the ability to evaluate complex and uncertain situations from multiple perspectives, anticipate long-term consequences, develop systemic awareness, determine ethical intentions, and generate alternative solutions. These skills are not limited to managerial or institutional contexts; traces of strategic thinking can also be found in literary narratives that support the cognitive development of children. In this context, the study analyzes how strategic thinking is structured through narrative in two contemporary children's novels, based on the six dimensions of the strategic thinking model developed by Liedtka (1998) and Bonn (2005): systems perspective, thinking in time, intent-focused thinking, intelligent opportunism, hypothesis-driven thinking and alternative generation, and integrative strategic thinking. Regarding the writing processes of the works, the authors' strategic planning approaches and how these were integrated into the fictional universe were analyzed through interviews conducted with the authors. The systemic structure underpinning the narrative worlds was examined by focusing on the journeys of the main characters. The research examines Balkabağı ile Dünya Seyahati (Feyza Kartopu) and Patojenik Prenses (Melek Çe) using qualitative research methods, specifically document analysis. Both texts were analyzed in depth in terms of the characters' decision-making processes, conflicts, strategies, and long-term outcomes. Findings reveal that child characters exhibit strategic thinking in the face of challenges, offering the potential to foster cognitive awareness in young readers. In conclusion, children's literature is argued to be not only an aesthetic or educational domain but also a powerful pedagogical tool that supports cognitive development and encourages strategic thinking. The study highlights the importance of constructing children's literary works in ways that enhance thinking skills.Keywords: Strategic Thinking, Children's Literature, Qualitative Analysis, Character Development, 21st Century Skills, Narrative Strategies