Küresel kent ve mekansal dönüşüm (İstanbul örneği)

Abstract

Ekonomik, toplumsal ve siyasal bütünleşme hareketi olan küreselleşme," sadece devletler değil, kentler ve bölgeler arasındaki ilişkileri de yoğunlaştırmakta, buna bağlı olarak sınır kavramı giderek geçerliliğini kaybetmektedir. Bölgesel ekonomik blokların kurulmasıyla birlikte bölgeselleşme kavramı ortaya çıkarken; kendi kapasitelerini etkin bir biçimde kullanan ve uluslar arası düzlemdeki ilişkileri ile dünya ticaret sistemine eklenen birimlerin oluşmasıyla yerelleşme kavramı gündeme gelmektedir. Bilim ve teknolojinin ilerlemesi, küresel ekonomik güçlerin kuvvetlenmesi, üretimin küreselleşmesi, uzmanlaşma ve bilginin paylaşımı ile kentler büyük ölçüde değişmektedir. Buna bağlı olarak küreselleşen dünyada sermayenin yoğunlaştığı belirli kentler, dünya çapında ekonominin örgütlenmesinde önemli rolü olan "küresel kentler" olarak ortaya çıkmaktadır. Küresel kentler, kentsel yapıda büyük değişimleri içeren, bilgi çağı - bilişim teknolojileri kavramlarıyla birlikte ele alınması gereken bir olgu olarak belirmektedir. Finansal nedenler, arazi dağılımı, yerleşim alanlarının kent merkezine yakın olma veya ana ulaşım yolları üzerinde olma isteklerinden dolayı günümüzde binalar çok katlı yapılmaktadır. Kent merkezlerinde yüksek ofis binaları merkezileşme ve yığılma eğilimleri son derece yüksek olan finansal faaliyetlere ve üretici servislere ev sahipliği yapmaktadırlar. Küreselleşme süreciyle ekonomik yapıdaki değişiklikler hizmetler sektörünün önem kazanmasına neden olmaktadır. Bu sektörde yaşanan değişim, sadece ekonomik ve sosyal alanı değil, kent mekanını da etkilemekte; kentlerin küresel ölçekte önem kazanarak, küresel kentlerin ortaya çıkmasını beraberinde getirmektedir. Buna bağlı olarak yönetim merkezinin ve şubelerinin farklı ülkelerde yer seçebildiği, bilgi ağlarıyla birbirine bağlanan ve birden çok fonksiyonu bünyesinde barındıran modern çalışma mekanları ortaya çıkmaktadır. Bu ofislerin aynı mekanda yer seçmeleriyle, ülke veya bölgesinden daha çok anılan kentsel merkezler gündeme gelmektedir. Bünyesindeki vasıflı işgücü, sahip olduğu donatılar ve kendilerine sunulan altyapı imkanları vasıtasıyla kent ve bölge içinde önemli oranda gelir üreten bu merkezlere örnek olarak Wall Street - New York verilebilir, istanbul'da da, bu anlamda, bilgi yayılımı fonksiyonları ile desteklenmiş modern H Bu çalışmada; ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan ülkemizi en çok etkileyen' mekanlarının yer seçiminde tercih ettikleri, yüksek yapılaşmanın yoğun oluğu Büyükdere Caddesi önemli bir gelişme göstermektedir. metropol olan İstanbul'un küresel kent olma özelliklerinin, diğer küresel kentlerle karşılaştırılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, küresel kentlerin belirlenmesinde kullanılan; borsa yapısı, yabancı sermaye oranı, uluslar arası hava trafiği, yolcu sayıları, ulaşım altyapısı, yüksek yapılaşma, olimpik oyunlara kentin ev sahipliği yapması, kentin uluslar arası organizasyonların düzenlendiği kentler arasında yer alması gibi kriterler esas alınarak, İstanbul'un sahip olduğu potansiyeller diğer kentlerle karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Ayrıca çalışmada, küreselleşmenin beraberinde getirdiği mekansal dönüşüm ve yüksek yapılaşma açısından örnek teşkil eden Büyükdere Caddesi de ele alınmaktadır. Beş bölümden oluşan çalışmalım ilk bölümünde; tezin amacı ve izlenen araştırma yönteminden bahsedilmektedir. İkinci bölümde; küreselleşme olgusu, kavramın gelişim süreci ile bu kavrama paralel olarak ortaya çıkan bölgeselleşme ve yerelleşme oluşumları, küreselleşmenin ekonomik - idari - sosyal - kültürel ve fiziksel boyutu incelenmektedir. Üçüncü bölümde küreselleşme süreciyle birlikte ortaya çıkan küresel kent kavramı irdelenmekte; küresel sistemde yer alan kentler için farklı araştırmacılar tarafından belirlenen "küresel kent kriterleri" ortaya konmaktadır. Dördüncü bölümde, İstanbul'u ulusal ölçekte lider yapan özellikler incelenmekte; "küresel kent" olgusu kapsamında farklı araştırmacılar tarafından belirlenen, borsa, yabancı sermaye oranı, hizmetler sektörünün yapısı, hava trafiği verileri, olimpik oyunlara ev sahipliği gibi karakteristiklere göre örnek küresel kentlerle karşılaştırılmaktadır. Mekansal dönüşüm açısından küresel kentlerde görülen yüksek yapılaşma surecinin görüldüğü Büyükdere Caddesi incelenmekte ve bu aks üzerindeki yüksek yapılarda yapılan anket çalışması değerlendirilmektedir. Sonuç bölümünde ise; küreselleşmenin getirdiği yeni roller çerçevesinde çok yönlü ve hızlı bir dönüşüm süreci geçirmekte olan kentlerin sayısal verileri karşılaştırmalı olarak sunulmakta, küresel sistemde artan rekabet ortamında İstanbul'un rolünün artırılması ve uluslar arası ölçekte gerçekleştirilen organizasyonlar için gereklilikler konusunda öneriler getirilmektedir. Ayrıca; mekansal dönüşüme örnek olan Büyükdere Caddesi'nde karşılaşılan sorunların giderilmesi, bir finans merkezi olması yolunda alınması gereken önlemler irdelenmektedir.Globalization as being the movement of economic, social and political integration increases the relationships between not only countries but also cities and regions, and therefore it softens the concept of border between regions. While the concept of regionalism becomes popular with the instatement of regional economic blocks, the concept of localization is brought out with the establishment of small units that effectively use their capacity and are successfully integrated to the world trade system. Cities are significantly changed by improvements in science and technology, increases in global economic powers, globalization of productions, specialization and exchanging knowledge. Therefore the specific cities where global wealth is condensed are appeared as "global cities" that play the role to organize the global economy. Global cities need to be coasidered with together "information age" and "information technologies" that affect the forms of cities. Nowadays, buildings are constructed as multi-layer structures due to some financial reasons, the size of real estates, and the need of proximity of settlement areas to downtown or highway system. High-rise buildings in downtown areas host various financial activities and producer services which tend to centralize and crowd. Changes in economic structure with the process of globalization causes producer services sector, having indirect effects in redesigning cities, become important. Changes in this sector effects not only economical and social areas but also urban form. As cities become important in the global scale, global cities have started to appear. Due to this, modern office spaces that hosted global corporations' headquarters and branches that are located at different countries, that are connected each other with information network, and that included various functions are appeared. More reputable urban centers than their countries and regions, due to the accumulation of these offices at the same place, are emerged. These centers with the employment of qualified-professionals, variety of functions and provided infrastructure yield significant revenue. Wall Street, NY and Levent-Istanbul can be named as a few examples for these centers. "Büyükdere Caddesi" in Istanbul attracts attention in this context. Corporations and producer services choose their offices in multi-story buildings in the area.? %?.*? t a *& $**% Istanbul is the most influencing city of our country with respect! to. SDoiaivatior Jw* cultural perspectives. This dissertation aims to compare Istanbul's featur&şas Ibeinga l;W:/ global city with the characteristics of other global cities. In this respect, tnfesjity. of* Istanbul is studied with other cities regarding different criterions such as stock exchanges, foreign investment ratio, international air traffic, number of international visitors, transportation infrastructure, high-rise buildings, having hosted Olympic games and international organizations. In addition, the transformation in urban spaces such as constructing high-rise buildings with respect to globalization is investigated in Büyükdere Caddesi, Istanbul. This study contains five chapters. The aim of the study and methodology of analyses are given in the first chapter. In the second chapter, the concept of globalization, the development process of the concept, and the formation of regionalism and localization brought out parallel to the concept, and economic, administrative, social, cultural and physical dimensions of the globalization are examined.The concept of "global city" is studied in the third section. Global cities features developed by different researchers were discussed. Features of Istanbul, which made the city leader in the national scale, are examined in the fourth chapter. Istanbul is compared with other cities in respect to the characteristics of typical global cities summarized in the third section such as stock exchanges, foreign investment ratio, international air traffic, transportation infrastructure, data's of international flights, tall buildings, number of consulates, theatres and cinemas, and have hosted Olympic games and international organizations. Also the transformation in spaces with respect to the process of globalization and high-rise buildings was investigated in Büyükdere Caddesi, Istanbul, and public interviews in some offices located in selected high-rise buildings in the study area was conducted and analyzed. In the final chapter, numerical data belonging to cities that are being transformed were compared with the data of othef transforming cities in respecting to the process of globalization. Suggestions were also given to develop the role of Istanbul at the international scale and to organize successful international activities in Istanbul. Finally, precautions are given to solve the problems in the study area to develop it as a finance center.