Yatırım etkinliğini etkileyen faktörler

Abstract

Bu tez, yatırım etkinliğini belirleyen faktörleri maddi olmayan kaynaklar ve çevresel sürdürülebilirlik perspektifinden incelemektedir. Yatırım etkinliği, firmaların pozitif net bugünkü değerli projelere optimal düzeyde yatırım yapabilme derecesini ifade etmektedir. Buna karşılık, bilgi asimetrisi, vekâlet problemleri ve finansal kısıtlar eksik ve aşırı yatırım sapmalarına yol açabilmektedir. Tez, üç bağımsız ampirik çalışmadan oluşmaktadır. İlk çalışmada, 2003-2023 döneminde 92 ülkeden 33.077 finans dışı halka açık firmaya ait 346.334 firma-yıl gözlemi kullanılarak entelektüel sermaye etkinliğinin yatırım etkinliği üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. M-VAIC yaklaşımıyla ölçülen entelektüel sermaye etkinliğinin yatırım etkinliği ile pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde ilişkili olduğu, hem eksik hem de aşırı yatırım sapmalarını azalttığı bulunmuştur. Ayrıca, küresel finansal kriz ve COVID-19 dönemlerinde yatırım etkinliğinde gözlenen bozulmayı önemli ölçüde zayıflattığı tespit edilmiştir. İkinci çalışmada, 2008-2023 döneminde Avrupa Birliği'nde faaliyet gösteren 931 finans dışı halka açık firmaya ait 5.501 firma-yıl gözlemi üzerinden karbon emisyon yoğunluğunun yatırım etkinliği üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bulgular, karbon emisyon yoğunluğunun yatırım etkinliğini genel olarak zayıflattığını ve olumsuz etkinin özellikle aşırı yatırım kanalında belirginleştiğini göstermektedir. Moderatör analizleri, analist kapsamı ile çevresel inovasyonun karbon emisyon yoğunluğunun yatırım etkinliği üzerindeki olumsuz etkisini artırdığını ortaya koymaktadır. Heterojenlik bulguları ise olumsuz etkinin yeşil gelir düzeyi düşük firmalarda ve Emisyon Ticaret Sistemi dışında kalan firmalarda daha güçlü olduğunu göstermektedir. Üçüncü çalışmada, 2003-2023 döneminde 94 ülkeden 14.743 halka açık firmaya ait 143.622 firma-yıl gözlemi kullanılarak marka sermayesinin yatırım etkinliği üzerindeki doğrusal olmayan etkisi test edilmiştir. Sonuçlar, marka sermayesi ile yatırım etkinliği arasında ters U biçimli bir ilişki bulunduğunu göstermektedir: marka sermayesi düşük ve orta düzeylerde yatırım etkinliğini artırırken belirli bir eşik aşıldığında marjinal etki zayıflamakta ve negatife dönmektedir. Bu bulgu, marka yatırımlarının ilk aşamada bilgi asimetrisini azaltıp finansal kısıtları gevşeterek yatırım etkinliğini artırabileceğini; ancak marka sermayesi çok yükseldiğinde azalan getiriler, üretken yatırımlardan sapma ve olası vekâlet sorunları nedeniyle yatırım disiplininin zayıflayabileceğini göstermektedir. Genel olarak bu tez, maddi olmayan varlıkların ve iklim baskısının yatırım etkinliğini nasıl şekillendirdiğini geniş ölçekli örneklemlerle ortaya koymaktadır. Ayrıca bu etkilerin doğrusal olmadığını ve belirli kurumsal ile piyasa koşulları altında farklılaştığını göstermektedir.This dissertation investigates the determinants of investment efficiency through the lenses of intangible resources and environmental sustainability. Investment efficiency refers to firms' ability to allocate capital optimally to projects with positive net present value. However, factors such as information asymmetry, agency conflicts, and financing frictions can lead to underinvestment or overinvestment. The dissertation is composed of three independent empirical studies. The first study examines whether intellectual capital improves investment efficiency across countries and whether it buffers investment distortions during economic shocks. Using an international panel of 33,077 non-financial listed firms from 92 countries over 2003-2023 (346,334 firm-year observations), intellectual capital efficiency measured by the M-VAIC approach is positively and significantly associated with investment efficiency and reduces both under- and overinvestment. The evidence further indicates that intellectual capital mitigates the deterioration in investment efficiency during the global financial crisis and the COVID-19 period. The second study focuses on the European Union (2008-2023) and analyzes the effect of carbon emissions intensity on investment efficiency, together with the moderating roles of analyst coverage and environmental innovation. Based on 931 non-financial listed firms (5,501 firm-year observations), carbon emissions intensity is found to be negatively related to investment efficiency, mainly through the overinvestment channel. Both analyst coverage and environmental innovation amplify this adverse effect. Heterogeneity analyses show that the negative impact is stronger among firms with lower green revenues and among firms outside the Emissions Trading System (ETS). The third study tests whether a non-linear relationship exists between brand capital and investment efficiency. Using 14,743 listed firms from 94 countries over 2003-2023 (143,622 observations), results reveal a statistically significant inverted-U relationship: brand capital improves investment efficiency at low-to-medium levels, but beyond a threshold the marginal effect weakens and turns negative, consistent with diminishing returns, diversion from productive investments, and potential agency-driven misallocation. Overall, the dissertation documents that intangible assets and climate-related pressures shape investment efficiency in systematic, context-dependent, and sometimes nonlinear ways, offering implications for corporate decision-makers and policymakers.