Fenil sübstitüe fosfazenlerin bazı reaktiflerlerle reaksiyonları ve oluşan ürünlerin yapılarının incelenmesi

Abstract

Bu çalışmada, ilk sistematik inceleme 1964 yılında Shaw, Accok ve Wells tarafından gerçekleştirilen hekzaklorosiklotrifosfazatrien'in Friedel-Crafs reaksiyonları yeniden ele alındı. 1964 yılında yapılan ilk çalışmada elde edilebilen fosfazen türevleri hidrolitik bozunma ürünü olan aril fosfonik asit bileşikleri üzerinden karakterize edilmiştir. Daha sonra F.R. Ahmed ve çalışma arkadaşları tarafından N3P3Cl4Ph2 ,N3P3Cl2Ph4 ve N3P3Ph6 bileşiklerinin yapılarını tek kristal Xışınları kırınımı yöntemiyle aydınlatılmasına rağmen, fenil grubuna göre elektron çekici Cl- ve elektron salıcı Me- grubu bulunduran klorobenzen ve toluen ile hekzaklorosiklotrifosfazatrienin reaksiyonu sonucu oluşan ürünlerin yapıları aydınlatılamamıştır. Bu çalışmada hekzaklorosiklotrifosfazatrienin benzen (PhH) , klorbenzen (ClPhH) ve toluen(MePhH) ile reaksiyonlarından elde edilen ürünlerin yapıları [VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV] kütle spektrometrisi, 31P,1H NMR ve tek kristal X-ışınları kırınımı yöntemleriyle aydınlatıldı. Toluen ve klorbenzen sübstitüe fosfazen bileşiklerinin çeşitli reaktiflerle olan ileri reaksiyonları ve NMR verileri konusunda literatüre girmiş bir veri yoktur. Bu nedenle 1,3-propandiol, 2,2-dimetil-1,3-propandiol, tiyofenol ve tersiyerbütilamin reaktiflerinin N3P3Cl6 , N3P3Ph2 , N3P3(MePh)2 , N3P3(ClPh)2 ile reaksiyonları incelenerek, bu reaktiflerin N3P3Cl6 ve N3P3Ph2 türevleri [I ,II ,III , IV ,V ve XV , XVI , XVII ,XVIII] ve literatürde bulunmayan N3P3(XPh)2 (X=Cl-, Me-) [XIX, XX , XXI, XXII , XXIII, XXIV, XXV, XXVI] türevleri elde edildi. Elde edilen yeni bileşiklerin yapıları kütle, 31P,1H NMR ve uygun kristaller elde edilmesi durumunda tek kristal X-ışını kırınımı yöntemleriyle aydınlatıldı.In this study the Friedel-Crafts reactions of hexachlorocyclotriphosphazatriene (trimer) with benzene, toluene and cholorobenzene are reinvestigated. Shaw,Acock and Whells previously worked these reactions and charecterised the phenly derivatives by hidrolitic degragation of the products to arylphosphonic acids. Although, F.R.Ahmed and co-workers charecterised the N3P3Cl4Ph2 , N3P3Cl2Ph4 and N3P3Ph6 with single crystall x-ray, the chlorophenyl and tollyl derivatives of trimer have not been directly charecterised yet with single crystal X-ray , 31P NMR or other technics. In this study the products obtained from the Friedel-Crafts reaction of benzene, toluene and chlorobenzene [VI,VII,VIII,IX,X,XI,XII,XIII,XIV] were characterised by mass spectrometry, 31P ,1H NMR and single crystall x-ray measurements. There is no investigation on the further reactions nor the 31P NMR data of tollyl and chlorophenyl derivatives of trimer with other nucleophiles in the literature. Therefore, the reactions of N3P3Cl4(MePh)2 and N3P3Cl4(ClPh)2 with 1,3- propanediol, 2,2-dimethyl-1,3-propanediol, thiophenol and t-buthylamine were investigated. The obtained products [XIX, XX , XXI, XXII , XXIII, XXIV, XXV, XXVI] were charecterised with mass spectrometry, 31P ,1H NMR and single crystall x-ray measurements when the suitible crystalls obtained.