Yangın geçirmiş tarihi yapılarda rekonstrüksiyon projelerinin değerlendirilmesi; Üsküdar ilçesi örneği

Abstract

Bu çalışmanın amacı yangınlar nedeniyle yok olan tescilli kültür varlıklarına ilişkin Koruma Kurulları tarafından onaylanan rekonstrüksiyon projelerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları'na ilişkin 05.11.1999 tarih ve 660 sayılı ilke kararı doğrultusunda değerlendirilmesidir. Çalışmada yapılan ayrıntılı tespitler ve geliştirilen öneriler İstanbul ili, Üsküdar ilçesinde 1950'lerden sonra yangın geçirmiş tarihi yapılar ile sınırlandırılmıştır. Çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde mimari miras kavramından ve çağdaş koruma anlayışı çerçevesinde gelişen mimari mirası koruma teknikleri üzerinde durulmuştur. Bu tekniklerden biri olan rekonstrüksiyon tekniğinin Dünyada ve Türkiye'de ortaya çıkışı ve uygulama alanlarından bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde; İstanbul'da Osmanlı Döneminden itibaren yangına yol açan ve yangınla mücadeleyi güçleştiren sebepler araştırılmıştır. Yangınları önlemek için alınan yasal önlemler ve yangın sonrası imar hareketleri üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde ise; alan çalışması kapsamında Üsküdar ve sosyal durumundan bahsedilmiş, Üsküdar'da yangın geçiren yapılara ilişkin yangın raporları değerlendirilmiştir. Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun kurulduğu 1951 yılı sonrası Üsküdar'da yangın geçirmiş tarihi yapılar incelenerek, bu yapıların; il, ilçe, mahalle, cadde/sokak, pafta, ada, parsel, tescil kararı tarihi ve sayısı, koruma grubu, tapudaki niteliği, mülkiyeti, özgün işlevi, yangın geçirdiği tarihi, yangın nedeni, varsa onaylı projelerinin neler olduğu, rekonstrüksiyon projesi onay tarihi, bu projedeki işlevine ilişkin veriler saptanmıştır. Rekonstrüksiyon projesi onaylanan yapıların envanter fişleri oluşturularak rekonstrüksiyon projelerinin özgün yapı ile karşılaştırmalı değerlendirilmesi yapılmıştır. Beşinci bölümde ise sonuç ve önerilere ayrılmıştır.The purpose of this study is evaluation of the reconstruction projects for historical buildings exposed to fire, which are approved by the Registered Cultural Assetspreservation Boards in the light of the principle decision of Cultural and Natural Assets Preservation High Council, Grouping and Maintenance of Immovable Cultural Assets dated 05.11.1999 with the number 660. Detailed evaluations and recommendations made in the study are limited with the historical buildings that have been exposed to fire after 1950s in the city of Istanbul, Üsküdar District. The study consists of five main sections. In the first section, the purpose, the scope and the method of the study have been provided. In the second section, preservations of architectural heritage techniques with the architectural heritage concept and modern preservation concept have been explained. The reconstruction technique, which is one of these techniques, its emergence in the world and in Turkey, and its applications have been mentioned. In the third section, the reasons that led to fires and that made it difficult to fight with fire have been investigated in Istanbul after the Ottoman Era. The legal measures that have been enacted to prevent fires and the improvement measures after fires have been emphasized in this section. In the fourth section, the district of Üsküdar and its social structure have been revealed in terms of field study, and the fire reports of the buildings in Üsküdar have been evaluated. The historical buildings that have been exposed to fires in Üsküdar after the year of 1951 have been examined when Property Antiquities and Monuments High Council established, and the districts, neighborhoods, streets/alleys, map sections, parcels, registration dates and numbers, preservation groups, qualifications in the title deed offices, ownerships, specific functions, dates of the fires, the reasons of the fires stated, the projects approved -if any-, the approval dates of the reconstruction projects, and the functions in the projects have been determined. The inventory receipts of the buildings whose reconstruction projects have been approved have been evaluated by comparing these projects with the original buildings. The fifth section have been reserved for the results and recommendations.