Mimar Sinan’ın İstanbul Külliyelerinde Yer Alan Sıbyan Mektepleri ve Koruma Sorunları

Abstract

İslamiyet’in ilk çağlarından beri çocuklara Kur’an ve temel dinî eğitim vermek amacıyla kurulmuş olan sıbyan mektepleri, Osmanlılarda da eğitimin ilk seviyesiydi. Mimar Sinan döneminde de birçok sıbyan mektebi inşa edilmiştir. Sinan’ın tasarladığı ya da tasarlamış olduğu düşünülen sıbyan mektebi sayısı 23’tür. Bunlardan 17 tanesi İstanbul’da, 6 tanesi İstanbul dışındadır. İstanbul’daki sıbyan mekteplerinin 12 tanesi külliyeler içerisinde yer almaktadır. Bu çalışma ile, Sinan’ın tasarladığı sıbyan mekteplerinin dökümünün çıkartılması, İstanbul külliyelerinde yer alan 12 adet sıbyan mektebinin mimarî özelliklerinin incelenmesi ve koruma sorunlarının ortaya koyulması amaçlanmıştır. Literatür araştırması ile birlikte alan çalışması ve yapıların rölöve çizimlerinin yapılması temel araştırma yöntemi olarak benimsenmiştir. Sinan’ın İstanbul külliyelerinde yer alan 12 adet sıbyan mektebinden 8 tanesi günümüze ulaşabilmiştir. Plan ve kütlesel tasarımları açısından genel olarak tek mekânlı ya da iki mekânlı olan bu kâgir yapıların, genellikle köşe başlarına, külliyelerin giriş kapılarının hemen yanına, ya da külliyenin diğer yapılarından biraz daha uzak bir yerde konumlandığı belirlenmiştir. Çoğu yapısal olarak iyi durumda olan sıbyan mekteplerinde, genel olarak uygun olmayan işlevlerden ve kullanıcıların hatalı müdahalelerinden dolayı özgünlük sorunları vardır. Çocuklara eğitim verilmesi amacıyla yapılan bu yapıların günümüzde yine çocukların eğitimi için kamuya açık kullanılmaları hem vakıf geleneğinin yaşatılması hem de bu yapıların deneyimlenebilmesi açısından önemlidir