Yapay zeka ve blokzincir teknolojilerinin tedarik zinciri dayanıklılığı üzerine etkisi

Abstract

Bu tez çalışmasının amacı, dijital dönüşüm sürecinde işletmeler açısından stratejik öneme sahip olan yapay zekâ ve blokzincir teknolojilerinin tedarik zinciri dayanıklılığı üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemektir. Son yıllarda küresel ölçekte yaşanan pandemi, ekonomik krizler, doğal afetler ve jeopolitik gelişmeler, tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara neden olmuş ve işletmelerin belirsizliklere karşı daha dayanıklı yapılar geliştirmesini zorunlu hâle getirmiştir. Bu bağlamda, gelişmiş dijital teknolojilerin tedarik zinciri süreçlerine entegrasyonu, işletmelerin rekabet gücünü ve sürdürülebilirliğini artıran önemli bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Araştırmanın evrenini, Kocaeli ve İstanbul illerinde farklı sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerin orta ve üst düzey yöneticileri oluşturmaktadır. Bu iller, Türkiye'nin sanayi ve ticaret açısından en yoğun bölgeleri arasında yer aldığından dolayı araştırma için uygun örneklem alanları olarak seçilmiştir. Çalışmada veri toplama yöntemi olarak anket tekniği kullanılmış ve toplam 237 yöneticiden elde edilen veriler analize dâhil edilmiştir. Anket formu, yapay zekâ kullanımı, blokzincir teknolojisi uygulamaları ve tedarik zinciri dayanıklılığı değişkenlerini ölçmeye yönelik ölçeklerden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında geliştirilen hipotezler, yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılarak test edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, yapay zekâ teknolojilerinin tedarik zinciri dayanıklılığı üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Yapay zekânın talep tahmini, risk analizi, stok yönetimi ve karar destek süreçlerinde sağladığı avantajlar, tedarik zincirlerinin beklenmedik durumlara karşı daha esnek ve hızlı tepki vermesine katkı sağlamaktadır. Buna karşılık, blokzincir teknolojisi ile tedarik zinciri dayanıklılığı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Bu durum, blokzincir teknolojisinin uygulama düzeyinin sınırlı olması ve işletmeler tarafından yeterince benimsenmemesiyle açıklanabilir. Sonuç olarak, bu çalışma yapay zekâ teknolojilerinin tedarik zinciri dayanıklılığını artırmada önemli bir rol oynadığını ortaya koymakta; blokzincir teknolojisine ilişkin bulgular ise bu alanda yapılacak gelecekteki araştırmalar için yol gösterici nitelik taşımaktadır.The purpose of this study is to empirically examine the effects of artificial intelligence and blockchain technologies on supply chain resilience, which has become increasingly important for businesses in the digital transformation era. In recent years, global disruptions such as pandemics, economic crises, natural disasters, and geopolitical developments have exposed the vulnerability of supply chains and highlighted the necessity for firms to build more resilient structures against uncertainty. In this context, the integration of advanced digital technologies into supply chain processes is considered a critical factor in enhancing organizational competitiveness and sustainability. The population of the study consists of middle- and upper-level managers working in firms operating in various sectors in the provinces of Kocaeli and Istanbul, which are among the most industrialized and commercially active regions in Türkiye. Data were collected using the survey method, and a total of 237 valid questionnaires were included in the analysis. The survey instrument was designed to measure artificial intelligence adoption, blockchain technology usage, and supply chain resilience. The research hypotheses were tested using Structural Equation Modeling (SEM). The findings indicate that artificial intelligence has a positive and statistically significant effect on supply chain resilience. The capabilities of artificial intelligence in areas such as demand forecasting, risk analysis, inventory management, and decision support systems enable supply chains to respond more effectively and flexibly to unexpected disruptions. However, the results reveal that no statistically significant relationship exists between blockchain technology and supply chain resilience. This finding may be attributed to the limited level of blockchain adoption, high implementation costs, or insufficient managerial knowledge regarding this technology. In conclusion, this study demonstrates that artificial intelligence plays a crucial role in enhancing supply chain resilience, while the findings related to blockchain technology suggest the need for further research to better understand its potential impact on supply chain performance.