Liderlik tarzlarının verimlilik karşıtı iş davranışlarına etkisinde etik iklimin aracılık rolü

Abstract

Her örgütte bazı çalışanlar, örgütün etkinliğini geliştirmekten ziyade azaltan zararlı davranışlarda bulunmaktadırlar. Verimlilik karşıtı iş davranışı (VKİD) olarak adlandırılan bu davranışların sebep olduğu sorunlar, örgütlerin çözüm bulması gereken başlıca sorunlardan biridir. Bu soruna çözüm oluşturabilmek maksadıyla yöneticilerin etik bir iklim içerisinde sergileyecekleri dönüştürücü ve etkileşimci liderlik tarzlarının VKİD'i etkileyebileceği ve bu doğrultuda bilimsel ve pratik yararlılık sağlayan öneriler getirilebileceği bu araştırmanın temel motivasyonudur. Bu bağlamda Sosyal Mübadele Teorisi ve Etik İklim Teorisi perspektifinden hareketle bu çalışmanın amacı VKİD'i dönüşümcü ve etkileşimci liderlik tarzlarını etik iklim çerçevesinde incelemektir. Araştırma kapsamında İstanbul'da aktif olarak mesleklerine devam eden 437 öğretmene ulaşılmıştır. Çalışmada öğretmenlerin verimlilik karşıtı iş davranışları sergilemeleri üzerinde dönüşümcü ve etkileşimci liderlik tarzlarının etkisinin olduğu öne sürülmektedir. Buradan hareketle; araştırma değişkenleri olan dönüşümcü liderlik, etkileşimci liderlik, etik iklim ve verimlilik karşıtı iş davranışları arasındaki istatistiksel ilişkiler ile hipotezler test edilmiştir. SPSS programı kullanılarak analiz edilen veriler çerçevesinde etik iklimin dönüşümcü liderlik ile VKİD arasında kısmi; etkileşimci liderlik ile VKİD arasında tam aracı etkisi olduğu bulunmuştur. Söz konusu ilişkiler alanyazın ışığında tartışılmış, gelecek çalışmalara ve yöneticilere yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bu kapsamda etik iklim değişkeninin eğitim sektörü üzerine yapılan çalışmalarda kurgulanacak araştırma modelleri içerisinde daha sık aracı veya düzenleyici değişken olarak kullanılması gelecek çalışmalar için önemli bir öneridir. Eğitim sektöründe VKİD sadece sektörü değil ülkenin geleceği olan genç nesillerin eğitim kalitesini de derinden etkilemektedir. Bu doğrultuda sektör yöneticilerinin farklı liderlik tarzları ile VKİD'in düzenleyici etkisinin eğitimin kalitesi üzerindeki sonuçları da araştırmaya açıktır.In every workplace environment there are destructive behaviours of some employees which cause a reduction in productivity. Discovering the causes of such counterproductive work behaviour (CWB) is essential. The ultimate objective of this paper is to provide scientific and practical suggestions on the basis that displaying transformational and transactional leadership in the ethical climate would influence CWB. From the aspect of social exchange and ethical climate theories, this paper aims to study CWB from the framework of transformational leadership, transactional leadership and the ethical climate. The research includes 437 educators actively working in Istanbul. The data run by SPSS indicates that the ethical climate has a partial mediation affect between transformational leadership and CWB, and a full mediating affect between transactional leadership and CWB. The aforementioned relations are discussed within the framework of iterature; suggestions are made for leaders and further researches. Relations were discussed in the light of the literature and suggestions were made for future studies and managers. A valuable suggestion for future studies is to use the ethical climate variable more frequently as a mediator or regulatory variable in research models in studies of the education sector. In the education sector, CWB deeply affects not only the sector but also the education quality of young generations, who are the future of the country. Therefore, the results of the different leadership styles of sector managers and the regulatory effect of CWB on the quality of education are also open to research.