Gebze kentsel sit alanlarındaki koruma sorunları ve iyileştirilmesi için öneriler

Abstract

Gebze, coğrafi konumu itibariyle tarih boyunca önemli bir yere sahip olmuştur. 1453 yılında İstanbul'un fethiyle birlikte özellikle doğuya olan seferlerde kullanılan önemli bir menzil kasabası halini alan Gebze, 16. yüzyılda askeri, ekonomik ve kültürel yönden bir merkez konumuna gelmiştir. 1960'lara kadar zirai bir kasaba olan Gebze, İstanbul'daki sanayinin desantralizasyon süreciyle birlikte farklı bir kimlik kazanmaya başlamıştır. 1960'lar itibariyle bölgede artan sanayi faaliyetleri beraberinde gelen göçle Gebze kontrolsüz ve hızlı bir kentleşme sürecine girmiştir. Bu durumun olumsuz sonuçları imar faaliyetleriyle giderilmeye çalışılmış, ancak uygulamalar yetersiz kalmış ve kentin sahip olduğu kültürel mirasın korunması noktasında sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, bu çalışmada Gebze İlçe Merkezi'nde Kültür Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları tarafından "Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Koruma Alanı", "Sultan Orhan Camii ve Çevresi Kentsel Sit Alanı" ile "Etkileme Geçiş Alanı" olarak belirlenen koruma alanları ele alınmıştır. Çalışma alanında gerçekleştirilen imar ve koruma faaliyetleri 1960'lardan günümüze 10'ar yıllık dönemler ele alınarak ilgili literatür; Belediye arşivi, İller Bankası arşivi, Koruma Bölge Kurulu arşivi taramaları yardımıyla irdelenmiştir. Bu faaliyetlerin koruma alanlarına etki ve katkılarını değerlendirmek amacıyla alan çalışması yürütülmüştür. Alan çalışması kapsamında doku analizleri hazırlanmış ve analiz verileri değerlendirilmiştir. Literatür-arşiv araştırmaları, gözlem-fotoğrafik tespitler ve analiz verilerine dayanarak çalışma alanının koruma sorunları tespit edilmiş, örneklem sokak ve caddelerde siluet çalışmaları gerçekleştirilmiş ve uygun rehabilitasyon önerileri geliştirilmiştir. İlgili kentsel koruma alanlarının ve çevresinin sürdürülebilirliği konusunda öneriler sunulmuştur.Gebze has been an important place throughout history due to its geographical location. Gebze, became a destination town with the conquest of Istanbul in 1453 especially used in expeditions to the east, has become an important center in the sixteenth century. Within 1960s, Gebze started to gain a different identity with the decentralization of the industry in Istanbul. In 1960s, Gebze entered a rapid urbanization process due to the migration that emerged with increasing industrial activities in the region. Negative consequences of this situation were attempted to be eliminated with zoning activities, but the implementations were insufficient. As a result, issues in the conservation of cultural heritage have emerged up. In this context, this study discusses the conservation areas which are in the Gebze center. For this purpose, the zoning and conservation activities carried out within the study area have been considered in 10-year periods from the 1960s to the present, and the relevant literature and archives have been examined. A field study was conducted in order to evaluate the effects and contributions of these activities to the conservation areas. Within the scope of the field study, site analyzes were prepared and the analysis data were evaluated. The conservation problems of the study area were identified based on literature-archive research, observation-photographic findings, data analysis, silhouette studies were carried out on sample streets and avenues, and rehabilitation proposals were made. Suggestions were made on the sustainability of the relevant urban conservation areas and surroundings.