Korunan alanların planlanması ve yönetimi üzerine bir değerlendirme, Kayseri Sultan sazlığı örneği

Abstract

Dünyada sanayileşme, kentleşme gibi biyolojik çeşitlilik üzerindeki baskıları artıran süreçlerin hızlanması nedeniyle biyoçeşitliliğin korunması uluslararası çabalarla önlenebilecek önemli bir sorun olarak kabul edilmiştir. Ekosistemler, türlerin çeşitliliği ve genetik çeşitlilik unsurlarını içine alan biyolojik çeşitliliğin korunmasında, uluslararası ölçekte yaygın kabul gören yerinde (in-situ) ve yeri dışında (ex-situ) koruma yaklaşımları benimsenmektedir. Bu çalışmada Türkiye'de biyolojik çeşitliliğin etkin bir şekilde korunabilmesi, gelecek nesillere aktarılabilmesi ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması hedefi doğrultusunda Kayseri Sultan Sazlığı örneğinde (doğal sit alanı, milli park, sulak alan ve tabiatı koruma alanı statüsünde) korunan alanların planlanması ve yönetimi süreci, RAPPAM (Rapid Assessment and Prioritization of Protected Area Management) Yöntemi ve Yönetim Etkinliğini İzleme Aracı (METT-Management Effectiveness Tracking Tool Method) ile değerlendirilmiştir. In-Situ koruma çerçevesinde, korunan alanların planlanması ve yönetimi ile ilgili literatür çalışması ile dünya örnekleri incelenmiş, Kayseri Sultan Sazlığı koruma alanına ilişkin planlama ve yönetim süreci irdelenmiştir. Bu doğrultuda, korunan alanların planlanması ve yönetiminde amaç ve hedefler, kurumsal yapı, planlama yetkileri, yasal çerçeve, sürdürülebilir gelişme stratejileri, katılımcı planlama yaklaşımı ve uygulama sürecine yönelik sorunlar tespit edilmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır. Alanın planlanması ve yönetim sürecinde tespit edilen başlıca sorunlar; sulak alan ekosisteminin doğal su döngüsünün bozulması, plansız gelişmeler ve turizm faaliyetlerinin neden olduğu ekolojik kirlilik, farklı kurumlar tarafından havza içinde uygulanan yönetim ve planlama yaklaşımlarının bütünsel olmaması, sektörler arası entegrasyonunun sağlanmasında ortak anlayış eksikliği, ekonomik teşvik tedbirlerinin yeterli olmaması, deneyim ve teknoloji transferinin eksikliği, izleme ve denetim faaliyetlerinin yürütülmesi için personelin ve teknik imkanların yeterli olmaması olarak belirtilebilir.Because of the acceleration of the processes increasing the pressure on biodiversity such as industrialization and urbanization in the world, preservation of biodiversity and sustainable use of biological resources have been accepted as an important problem that can be avoided by coordinated international efforts. In-situ and ex-situ conservation approaches are widely adopted on the international scale in preserving biological diversity, including ecosystems, species diversity and genetic diversity. In this study, biological diversity, which is one of the most important wealth owned by Turkey effectively be retained, transferred to future generations and towards the goal of ensuring the sustainable use of Kayseri Sultan Sazlığı for example (natural protected areas, national parks, wetlands and nature protection areas status at) in the planning of protected areas and management process was evaluated by RAPPAM and Management Efficiency Monitoring Tool (METT) Method. In the context of in-situ conservation, world examples and literature on the planning and management of protected areas have been reviewed, and the planning and management process of the Kayseri Sultan Sazlığı natural reserve has been examined. In this direction, the issues related to goals and objectives, institutional structure, planning authorities, legal framework, sustainable development strategies, participatory planning approach and implementation process regarding the planning and management of protected areas have been identified and evaluated. The main problems identified in the planning and management process of the area can be stated as natural water cycle degradation in the wetland ecosystem, ecological pollution caused by unplanned developments and tourism activities, non-uniformity of management and planning approaches implemented by different institutions within the basin, lack of common understanding in the integration of sectors, insufficient economic incentive measures, lack of experience and technology transfer.