Saz deresi su kalitesinin hidromorfolojik değişime etkisinin analitik hiyerarşi prosesi kullanılarak araştırılması

Abstract

Hidromorfolojik değişim; antropojenik baskıların su kütlelerinin hidrolojik, morfolojik ve fiziksel karakteristikleri üzerindeki etkilerinin tümü olarak tanımlanır. Avrupa Su Çerçeve Direktifine göre 2027 yılına kadar ülkelerin su kaynaklarındaki yapısal değişimleri belirlemesi gerekmektedir. Bu amaçla başta gelişmekte olan ülkeler olmak üzere birçok ülke su kaynaklarını korumak ve su kalitesini arttırmak için ulusal düzeyde metotlar geliştirmiştir. Türkiye'de bu konu oldukça yeni bir araştırma alanı olup çeşitli bakanlık ve müdürlükler tarafından desteklenen çalışmalar düzeyindedir. Mevcut yöntemler içerisinde su kalitesi parametreleri göz önünde bulundurulmamaktadır. Tez çalışması kapsamında, su kalitesi parametrelerinin değişim düzeyine ne ölçüde etki edeceği araştırılmıştır. Türkiye'nin kuzey batısında yer alan Saz-Çayırova Havzası yerleşim alanları ve endüstriyel baskıların üst düzeyde olması nedeniyle pilot bölge olarak seçilmiştir. Değişim düzeyine karar verme aşamasında Analitik Hiyerarşik Proses tekniği kullanılmıştır. İzleme çalışmaları 9 alt havzadaki 13 istasyonda aylık bazda bir yıl süre ile sürdürülmüştür. Hidromorfolojik değişim, su kalitesi parametrelerinin dâhil edildiği ve dâhil edilmediği iki durum için, alt havzalar bazında karşılaştırılmıştır. Su kalitesi parametrelerinin göz önünde bulundurulduğu durumda, çıkış istasyonundaki (İstasyon-9) değişim düzeyinin olumsuz yönde iki kademe fazla olduğu görülmüştür. Diğer tüm alt havzalarda ise değişim düzeyleri olumsuz yönde bir kademe artmıştır. Sonuç olarak su kalitesi parametrelerinin hidromorfolojik değişime önemli bir etkisinin olduğu tespit edilmiş olup değişim düzeyi belirleme çalışmalarında göz önünde bulundurulması gerektiği kanaatine varılmıştır. Ayrıca yoğun saha çalışması gerektiren bu yöntem, düzenli su kalitesi ölçümlerinin yapıldığı büyük havzalarda da daha az maliyetle uygulanabilir.The effects of anthropogenic pressures on the hydrological, morphological and physical characteristics of water bodies defined as hydromorphological alteration. According to the European Water Framework Directive, countries are required to determine the structural changes in their water resources by 2027. Fort his purpose many countries have developed their own methods. In Turkey, this is a new research area and studies supported by various public institutes. In the current methods, water quality parameters are not taken into account. Within the scope of the thesis, it was investigated to what extent the water quality parameters would affect the alteration level. The Saz-Çayırova Basin was chosen as the study area due to the high level of residential areas and industrial pressures. Analytical Hierarchical Process was used in deciding the alteration level. Monitoring studies were carried out on a monthly basis for one year at 13 stations in 9 sub-basins. The alteration levels were compared for the two cases with and without the inclusion of water quality parameters. Considering the water quality parameters, the level of alteration at the outlet station has increased by two negatively. In all other sub-basins, the alteration levels increased by one level in the negative direction. It has been determined that the water quality parameters have a significant effect on the hydromorphological alteration, and should be taken into account for determining the hydromorphological alteration level. This method, which requires intensive field work, can be applied with less cost in large basins where regular water quality measurements are already made.