Afet yardımları ve koordinasyonunda sosyal ağların etkisinin makine öğrenmesi ile incelenmesi ve yorumlanması: Kahramanmaraş ve Hatay örneği

Abstract

Bu tez çalışması, afet durumlarında sosyal medyanın insanların yardım etme niyetleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Afetler, doğal veya insan kaynaklı kriz durumlarına yol açan, acil müdahale gerektiren olaylardır. Tarih boyunca, deprem, sel, salgın hastalık gibi afetler toplumlar üzerinde önemli kayıplara yol açmış ve bu olayların etkilerini azaltmak adına önlemler alınmıştır. Günümüzde ise sosyal medya, afet sırasında ve sonrasında yardım çağrıları ve koordinasyon amacıyla sıkça kullanılmaktadır. Bu bağlamda, sosyal medya platformlarında yapılan paylaşımların yardım etme niyetleri üzerindeki etkisi Planlı Davranış Teorisi çerçevesinde incelenmiştir. Araştırma modelinde güven, tutum, subjektif norm, algılanan davranışsal kontrol ve gözlenebilirlik bağımsız değişkenleri yardımıyla bireylerin yardım niyetleri ölçülmeye çalışılmıştır. Bu çalışma kapsamında, 256 katılımcıdan demografik bilgileri ve sosyal medya kullanımlarını içeren anketler yoluyla veri toplanmıştır. Katılımcılar, Hatay ve Kahramanmaraş depremleri bağlamında uyarlanan ve Planlı Davranış Teorisi'ne dayanan soruları yanıtlamışlardır. Toplanan veriler Python programlama dili ve Scikit-Learn kütüphanesi ile dört farklı regresyon modeli olan lineer regresyon, lojistik regresyon, Ridge regresyon ve lasso regresyon modelleri kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, güven, tutum, subjektif norm ve gözlenebilirlik değişkenlerinin yardım etme niyetini anlamlı şekilde etkilediğini göstermiş, algılanan davranışsal kontrol değişkenin ise kısıtlı olarak etkilediğini göstermiştir. Ayrıca demografik analizler sonucunda demografik özelliklerin niyet bağımlı değişkenini ne şekilde etkilediğini ortaya koymuştur ve demografik özelliklerden olan yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi ve gelir seviyesinin niyet bağımlı değişkenini anlamlı bir şekilde etkilediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, afetlerde sosyal medya üzerinden gerçekleşen iletişimin yardım niyeti üzerindeki önemini vurgulamakta ve gelecekte kamu kurumları ve özel sektör için afet iletişiminde daha etkili stratejiler geliştirilmesine ışık tutmaktadır. Bu çalışma, literatüre katkı sağlamakta ve afet iletişimi alanında yeni çalışmaların yapılması için temel bir referans oluşturmaktadır.This thesis aims to examine the impact of social media on people's intentions to help during disasters. Disasters are events that lead to crises of natural or human origin and require urgent response. Throughout history, disasters such as earthquakes, floods, and epidemics have caused significant losses to societies, prompting measures to mitigate their effects. Today, social media is frequently used during and after disasters for making appeals for help and coordinating aid efforts. In this context, the effect of posts shared on social media platforms on helping intentions was analyzed within the framework of the Theory of Planned Behavior. The research model aimed to measure individuals' helping intentions through independent variables such as trust, attitude, subjective norm, perceived behavioral control, and observability. Data were collected from 256 participants via surveys that included demographic information and details about their social media usage. Participants responded to questions adapted to the context of the Hatay and Kahramanmaraş earthquakes, based on the Theory of Planned Behavior. The collected data were analyzed using the Python programming language and the Scikit-Learn library, applying four different regression models. The analysis results demonstrated that trust, attitude, subjective norm, and observability significantly influence helping intentions, while perceived behavioral control had a limited effect. These findings highlight the importance of communication through social media in fostering helping intentions during disasters and shed light on the development of more effective strategies for disaster communication by public institutions and the private sector in the future. This study contributes to the literature and serves as a foundational reference for future research in the field of disaster communication.