Ahşap yapı tasarım ve üretiminde CAD ve BIM tabanlı dijital araçların evrimi: Ulusal ve uluslararası bir perspektiften karşılaştırma

Abstract

Geleneksel üretim yöntemlerinden dijital teknolojilere geçiş, günümüz yapı sektöründe yaşanan en kritik dönüşümlerden biridir. Ancak Türkiye'de özellikle ahşap sektöründe CAD/BIM araçlarının tasarım, üretim ve uygulama süreçlerine yeterli düzeyde entegre edilememesinin, bu teknolojilerin yaygınlaşmasını ve etkin kullanımını kısıtladığı belirlenmiştir. Bu konuda, ahşap yapı tasarım ve üretiminde CAD/BIM teknolojilerinin etkisini değerlendirmek için sistematik tarama yöntemi ile literatürdeki yayınlar incelenerek çalışmanın temeli oluşturulmuştur. Tez çalışması, anket uygulamaları aracılığıyla Türkiye'deki ahşap yapı üreticilerinin dijitalleşme düzeylerini sistematik biçimde analiz etmeyi ve bu yolla edinilen bulguları, ahşap mimarlığında dijital tasarım ve üretim alanında uluslararası ölçekte şirketler ile karşılaştırmalı değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Anketler katılımcıların sosyodemografik bilgilerinin ve CAD/BIM araçlarının tasarım ve üretim süreçleri ile ilişkisinin incelendiği iki bölümden oluşmaktadır. Bu kapsamda CAD/BIM tabanlı dijital araçların kullanım amacı, düzeyi, sınırlılıkları ve üretim süreci ile kurduğu ilişkiyi ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada ilk aşamada çoğunlukla Avrupa ve Amerika kıtalarındaki ülkelerde faaliyet gösteren ahşap sektöründeki şirketlerin katılımıyla ulaşılabilen 55 ahşap şirketinden yedi adet dönüş ile uluslararası anketler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda anket içeriği değerlendirilmiş ve Türkiye'de yapılacak araştırma için içerik yenilenmiştir. İkinci aşamada Türkiye örneklemine ahşap yapı tasarımı ve üretimi alanındaki uzmanlara 40 adet anket gönderilmiş ve 20 yanıt alınmıştır. Anketlerdeki araştırma kapsamında seçilen veriler, SPSS V27 (Sosyal Bilimler için İstatistik Programı) programında analiz edilmiştir. Analizlerde katılımcı profillerini tanımlamak için sosyodemografik bulgular grafikler ile oluşturulmuş ve kategorik değişkenlerin ilişkilerini değerlendirmek için Ki Kare analizi uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, ahşap proje sürecinde Türkiye örnekleminde CAD araçları ile genellikle daha temel tasarım ölçeğinde süreçler yürütülmektedir. Ayrıca bulgular, üretimle bütünleşmiş proje bazlı iş akışlarının sınırlı kaldığını göstermektedir. Uluslararası örneklemde BIM tabanlı araçların, tasarım süreçlerinin yanı sıra üretim aşamalarında da gerekli çıktılar ile rol aldığı görülmektedir. Türkiye'de dijital araçların kullanımı yaygınlaşsa da tasarım sürecinde hala araçların potansiyelinin tam olarak kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda elde edilen bulgular, ahşap yapı alanında dijitalleşmenin sürdürülebilir biçimde ilerleyebilmesi için dijital iş akışlarının geliştirilmesi ve Türkiye'de ahşap yapı tasarımına ilişkin mevzuatın dijital süreçleri destekleyecek şekilde güncellenmesi önerilmektedir.The transition from traditional production methods to digital technologies is one of the most critical transformations in today's construction industry. However, in Türkiye, particularly in the wood sector, the insufficient integration of CAD/BIM tools into design, production, and application processes has been found to restrict the widespread adoption and effective use of these technologies. On this subject, in order to evaluate the effect of CAD/BIM technologies in wood structure design and production, the foundation of the study has been established by examining the publications in the literature through a systematic review method. This thesis aims to systematically analyze the digitalization levels of wood structure manufacturers in Türkiye through survey applications, and to comparatively evaluate the findings with international companies operating in the field of digital design and production in wood architecture. The surveys consist of two sections in which the participants' sociodemographic information and the relationship of CAD/BIM tools with design and production processes are examined. Within this scope, it was aimed to reveal the purpose, level, limitations of the use of CAD/BIM-based digital tools and the relationship they establish with the production process. In the first stage of the study, international surveys were conducted with 7 responses from 55 wood companies, mostly operating in the wood sector in European and American countries. In line with the findings obtained, the survey content was evaluated and the content was revised for the research to be conducted in Türkiye. In the second stage, 40 surveys were sent to experts in the field of timber structure design and production in Türkiye, and 20 responses were received. The data selected from the surveys were analyzed using SPSS V27 (Statistical Package for the Social Sciences) software. In the analyses, sociodemographic findings were presented with graphs to define participant profiles, and Chi-Square analysis was applied to evaluate the relationships between categorical variables. According to the research findings, in the Turkish sample, CAD tools are generally used for more basic design-scale processes in the woodworking project process. Furthermore, the findings indicate that project-based workflows integrated with production remain limited. In the international sample, BIM-based tools are seen to play a role with necessary outputs in both design and production phases. Although the use of digital tools has become widespread in Türkiye, it is understood that the potential of these tools is still not fully utilized in the design process. In line with the findings obtained, it is recommended that digital workflows be developed in order for digitalization in the field of wood structures to progress in a sustainable manner, and that the legislation related to wood structure design in Türkiye be updated in a way that supports digital processes.