Yapay zekâ yeteneğinin örgütsel yaratıcılık ve örgüt performansı üzerine etkisi

Abstract

Dijitalleşmenin hız kazandığı günümüzde yapay zekâ (YZ) teknolojileri, örgütlerin stratejik yönetim süreçlerinde önemli bir dönüşüm aracı haline gelmiştir. Bu dönüşüm, yalnızca teknolojik altyapı ile sınırlı kalmayıp, karar alma mekanizmaları, problem çözme yöntemleri ve inovasyon kapasiteleri gibi temel örgütsel işlevleri de doğrudan etkilemektedir. Yapay zeka alanında önemli gelişmeler olmakta ve bu gelişmeler firmaları yakından ilgilendirmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın temel amacı; yapay zekâ yeteneğinin örgütsel yaratıcılık ve örgüt performansı üzerindeki etkilerini incelemek ve bu ilişkileri açıklayan bir kavramsal model geliştirmektir. Araştırmanın kuramsal çerçevesinde, yapay zekâ yeteneği; veri yönetimi, teknolojik altyapı, insan kaynakları kapasitesi ve organizasyonel süreç yönetimi gibi çok boyutlu unsurların bütüncül bir biçimde yönetilmesiyle elde edilen stratejik bir yetenek olarak ele alınmıştır. Örgütsel yaratıcılık, örgütlerin yenilikçi ve özgün fikirler üretebilme kapasitesi olarak değerlendirilirken, örgüt performansı ise finansal göstergeler, müşteri memnuniyeti ve süreç verimliliği gibi kriterlerle ölçülmüştür. Araştırmada, nicel yöntem benimsenmiştir. İstanbul ve Kocaeli'nde farklı sektörlerde faaliyet gösteren firmalarda çalışan 215 yöneticiden anket yöntemiyle veri toplanmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ yeteneğinin örgütsel yaratıcılık ve örgüt performansı üzerinde doğrudan ve dolaylı etkiler yarattığını ortaya koymuştur. Yapay zekâ yeteneği; veriye dayalı karar alma, operasyonel verimlilik sağlama ve yeni iş modelleri geliştirme süreçlerinde örgüt performansını olumlu yönde etkilemekte, aynı zamanda örgütsel yaratıcılığı destekleyerek bu etkinin gücünü artırmaktadır. Çalışmanın sonucunda, yapay zekâ yeteneğinin işletmeler açısından yalnızca teknik bir yatırım değil, aynı zamanda yaratıcı iş yapış biçimleri ve sürdürülebilir rekabet avantajı yaratma aracı olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın, Türkiye'de sınırlı sayıda olan bu alandaki çalışmalar arasına ampirik olarak önemli bir katkı sunduğu ve gelecek araştırmalar için sektörel ve uzun dönemli analizlere zemin hazırladığı değerlendirilmektedir.In today's rapidly digitalizing world, artificial intelligence (AI) technologies have become a critical instrument of transformation in the strategic management processes of organizations. This transformation extends beyond mere technological infrastructure and directly influences core organizational functions such as decision making mechanisms, problem-solving methods, and innovation capacities. There are significant developments in the field of artificial intelligence and these developments are of great interest to companies. In this context, the primary aim of this study is to examine the effects of artificial intelligence capability on organizational creativity and organizational performance, and to develop a conceptual model explaining these relationships. Within the theoretical framework of the study, artificial intelligence capability is conceptualized as a strategic competence derived from the integrated management of multidimensional components such as data management, technological infrastructure, human resource capacity, and organizational process management. Organizational creativity is defined as the capacity of organizations to generate innovative and original ideas, while organizational performance is measured through criteria such as financial indicators, customer satisfaction, and process efficiency. A quantitative research method was employed in this study. Data were collected via survey from 215 managers working in companies operating across various sectors in Istanbul and Kocaeli. The findings revealed that artificial intelligence capability exerts both direct and indirect effects on organizational creativity and organizational performance. AI capability positively influences organizational performance through data-driven decision-making, operational efficiency, and the development of new business models. Simultaneously, it enhances the impact by supporting organizational creativity. In conclusion, artificial intelligence capability is identified not merely as a technical investment for businesses, but also as a tool for developing creative work practices and achieving sustainable competitive advantage. This research provides an empirical contribution to the limited number of studies in this field in Turkey and is considered to lay a foundation for future sectoral and longitudinal analyses.