Eurocontrol üyesi Türkiye'nin hava sahası sorunları: Ermenistan örneği

Abstract

İnsanoğlunun gökyüzü merakı insanlık tarihi kadar eskidir. Havacılık çalışmaları asırlar boyunca doğayı inceleyerek önemli mesafeler kat etmiştir. 1903 yılında Amerikalı Wright kardeşlerin motorlu uçuşu dönüm noktası olmuştur. Motorlu hava araçlarının kullanımı askeri amaçlara da hizmet etmiştir. Uçakları askeri amaçla ilk önce kullanan ülke Trablusgarp Savaşı'nda İtalya olmuştur. Trablusgarp Savaşı'nda İtalya'da Osmanlı Devleti'ne karşı keşif ve gözlem maksadıyla kullanmıştır. Birinci Dünya Savaşı askeri havacılık açısından önem arz etmektedir. Hava araçları keşif, saldırı ve taarruz amacıyla bu savaşta etkin bir şekilde kullanılmıştır. 1919 yılında itibaren Paris Konvansiyonu ile hava sahası egemenlik kavramı şekillenmeye başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı havacılık açısından kırılım noktalarından biri olmuştur. Etkin olarak kullanılan hava araçları ve fazlalığı sivil havacılığın gelişmesine sebep olmuştur. 1944 yılında Şikago Konferansı ile Birleşmiş Milletler ile ICAO'nun temelleri atılmıştır. Uluslararası hava taşımacılığı belirli standart ve kurallara bağlanmıştır. Havacılık alanında uluslararası başta International Civil Aviation Organisation (ICAO), International Air Transportation Association (IATA), European Union Aviation Safety Agenty (EASA), Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Örgütü (EUROCONTROL) olmak üzere çeşitli örgütler kurulmuştur. Hava sahası hâkimiyeti milli egemenlik unsuruyla bağdaştırılmıştır. Eurocontrol Avrupa hava sahasında hava seyrüsefer ve trafik hizmetlerinin emniyet, güvenlik ve modern anlamda standardizasyonunu amaçlamaktadır. Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Örgütü Eurocontrol'e üye ülkeler adına Eurocontrol hava sahasını kullanan havayolu şirketlerinden hava sahasını kullanım ücreti almaktadır. Bu ücretler ortak havuzda toplanıp üye ülkelere hava seyrüsefer cihazlarının modernizasyonu, havacılık personellerinin eğitilmesi ile havalimanı ve tesislerin gelişimi için belirli şartlara bağlı kalınarak dağıtılmaktadır. Türkiye 1989 yılında Eurocontrol'e üye olmuştur. Havacılık ve hava sahası bir güç unsuru olarak son yüzyılda karşımıza çıkmaktadır. Jeopolitik üstünlüğü olan devletler argüman olarak bu üstünlüğü tehdit ve jest olarak kullanabilmektedir. Sivil amaçlarla kullanılan havacılık, savaş dönemlerinde askeri amaçlarla modern dönemde de uluslararası ilişkiler ve politik çatışmaların koz alanı haline dönüşmüştür. Bu politik çatışmaların hava sahası sorunlarına evrilmesinin en güzel örneklerinden birisi de Türkiye-Ermenistan arasındaki politik, siyasi sorunların havacılık, hava sahası sorunlarına etkileridir. Türkiye ve Ermenistan Birinci Dünya Savaşı'nda yaşanan üzücü olayların etkileri siyasi, toplumsal, kültürel olarak her alanda karşımıza çıkmaktadır. Asırlar boyunca bir arada yaşamış komşu iki toplumun arasına acı ve trajedilerden kaynaklı sınırlar ve duvarlar örülmüştür. Bu duvarlar öyle bir noktaya ulaşmış ki gökyüzüne ulaşmış havacılık alanına da sirayet etmiştir. Türkiye, Ermenistan'ın 1991 yılında SSCB'den bağımsız olması ile insani ilişkilerini ön planda tutarak komşuluk ve dostluk elini uzatmıştır. Fakat Ermenistan tarafından bu barış eline Türkiye Cumhuriyeti milli güvenlik ve egemenliğini zedeleyici birtakım söylem ve eylemlerde bulunmaktadır. Bu söylemlerde Ermeni diasporasının düşmanca söylem ve eylemleri etkilidir. Ayrıca Ermenistan'ın Azerbaycan ile ilgili sorunları da bölgede problemlerin ana unsurlarından biridir. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin seyrini etkileyen unsurlardandır.Mankind's curiosity about the sky is as old as human history. Aviation studies have come a long way by studying nature over the centuries. In 1903, the powered flight of the American Wright brothers was a turning point. The use of motorized aircraft also served military purposes. The first country to use airplanes for military purposes was Italy in the Tripolitanian War. In the Tripolitanian War, he used it for reconnaissance and observation purposes against the Ottoman Empire in Italy. The First World War is important in terms of military aviation. Aircraft were used effectively in this war for reconnaissance, attack and attack purposes. Since 1919, with the Paris Convention, the concept of airspace sovereignty has begun to take shape. The Second World War was one of the breaking points in terms of aviation. Effectively used aircraft and their excess have led to the development of civil aviation. In 1944, the foundations of the United Nations and ICAO were laid with the Chicago Conference. International air transport is subject to certain standards and rules. In the field of aviation, various international organizations have been established, especially the International Civil Aviation Organization (ICAO), the International Air Transportation Association (IATA), the European Union Aviation Safety Agent (EASA), and the European Air Navigation Safety Organization (EUROCONTROL). Airspace dominance has been associated with the element of national sovereignty. Eurocontrol aims to standardize air navigation and traffic services in European airspace in the safety, security and modern sense. On behalf of the member countries of Eurocontrol, the European Organization for the Safety of Air Navigation, Eurocontrol charges airlines that use Eurocontrol airspace a fee for the use of the airspace. These fees are collected in a common pool and distributed to the member countries for the modernization of air navigation devices, the training of aviation personnel, and the development of airports and facilities, adhering to certain conditions. Turkey became a member of Eurocontrol in 1989. Aviation and airspace have emerged as an element of power in the last century. States with geopolitical superiority can use this superiority as an argument as a threat and gesture. Aviation, which is used for civilian purposes, has become a trump card for international relations and political conflicts in the modern period for military purposes in times of war. One of the best examples of the evolution of these political conflicts into airspace problems is the effects of political problems between Turkey and Armenia on aviation and airspace problems. The effects of the sad events of the First World War in Turkey and Armenia are seen in every field politically, socially and culturally. Borders and walls have been built between two neighboring societies that have lived together for centuries due to pain and tragedies. These walls have reached such a point that they have reached the sky and spread to the field of aviation. With the independence of Armenia from the USSR in 1991, Turkey extended the hand of neighborliness and friendship by prioritizing its humanitarian relations. However, Armenia has been carrying out some discourses and actions that harm the national security and sovereignty of the Republic of Turkey. The hostile rhetoric and actions of the Armenian diaspora are effective in these discourses. In addition, Armenia's problems with Azerbaijan are one of the main elements of the problems in the region. It is one of the factors affecting the course of Turkey-Armenia relations.