Türkiye'de modernizmin temsil aracı olarak fotoğraf: Mimar/Arkitekt dergisi üzerinden karşılaştırmalı bir analiz

Abstract

Bu çalışmada, II. Ulusal Mimarlık dönemi öncesi Türkiye'deki mimarlık ortamında 1930'lu yıllarda hakim olmaya başlayan modern mimarlık ile yüz yıl ortasında Türkiye'de Amerika'nın etkisiyle yaşanan Uluslararası Stilin, Mimar/Arkitekt Dergisinde yer alan kamu yapılarının fotoğrafları üzerinden nasıl temsil edildiğinin ve sunulduğunun karşılaştırmalı olarak incelemesi yapılmıştır. Fotoğraf, başlangıçta belgeleme amaçlı kullanılmasına rağmen, daha sonra yapıların büyük kitlelere ulaşmasına yardımcı olmuş; etkin bir temsil yöntemine ve yeniden üretim aracına dönüşmüştür. Süreli yayınlar ise mimari söylemlerin oluşturulması, dönüştürülmesi ve iletilmesinde önemli bir noktada yer alırken; aynı zamanda önemli bir propaganda aracı olmuştur. Bu bağlamda, dönemin mimarlık dergilerinden oldukça uzun soluklu ve Türkiye'deki ilk mimarlık dergisi olması nedeniyle Mimar/Arkitekt dergisi çalışmanın temel zemini olarak belirlenmiştir. Tezin giris? bo?lu?mu?nde, belirlenen do?nem aralıklarında Mimar/Arkitekt Dergisinde yer alan kamu yapılarının fotoğraf üzerinden incelenmesinin amacı belirtildikten sonra; ikinci bölümde, dünyadaki modern mimarlık kavramı incelenerek Türkiye mimarlık ortamındaki yansımaları 1930'lar ve yüz yıl ortası üzerinden literatür araştırmasına dayalı şekilde ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise mimari fotoğraf kavramı üzerinde durulmuş; aynı zamanda mimarlar için önemli bir iletişim ve propaganda aracı olan süreli yayınlar ele alınmıştır. Sonrasında Türkiye'deki dönemin mimari yayınları araştırılarak; Mimar/Arkitekt'in anlatı üretimi incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise çalışmanın yöntemi olan göstergebilim kavramı üzerinde durularak Hjelmslev'in ortaya koyduğu fotoğrafik gösterge çözümleme ele alınmıştır. Ardından belirli sayıları analiz edilen Mimar/Arkitekt'in medyadaki temsili, Walter Benjamin(1968)'in ''reproduction'' yani yeniden üretmek kavramı ile Hjelmslev'in fotografik gösterge çözümlemesi üzerinden eleştirel bir şekilde okunmuştur. Beşinci bölümünde, incelenen iki farklı dönemin fotoğraflar üzerinden nasıl temsil edildiğinin ve sunulduğunun karşılaştırmalı olarak okuması yapılmıştır. Altıncı ve son bölümde ise tüm çalışmanın değerlendirmesi yapılarak sonuç kısmı oluşturulmuştur.In this study, it is aimed to examine and compare how modern architectures, one of which started to dominate the architectural environment in Turkey in the 1930s, and the other, International Style, which was experienced in Turkey in the mid-century, were represented through the photographs of public buildings in Mimar/Arkitekt Magazine. Although photography was initially used for documentation purposes, it later enabled certain buildings and styles to reach large audiences; and has turned into an effective means of representation and reproduction. While periodicals has a vital role in the creation, transformation and dissemination of architectural discourses; it is also an important propaganda instrument. In this context, Mimar/Arkitekt magazine was determined as the focus of the study since it was the longest-running architecture magazine of the period and the first architecture magazine in Turkey. In the introduction part, the purpose and reasons of examining the photographs of public buildings featured in Mimar/Arkitekt Magazine during the specified periods is stated. In the second part, the concept of modern architecture in the general is presented; and its reflections in the Turkish architectural circle are discussed based on the literature review for the 1930s and the mid-century. In the third part, the concept of architectural photography is scrutinized while the periodicals, which can be considered as essential communication and propaganda tools for architects, are discussed. Afterwards, by researching the architectural publications of the period in Turkey; Mimar/Arkitekt's visual narrative is examined. In the fourth chapter, in accordance with the main method of the study, the semiotic model of photography introduced by Hjelmslev is discussed, focusing on the concept of semiotics. Then, the specific issues of the magazine are analyzed and critically discussed through Walter Benjamin's (1968) concept of "reproduction" and Hjelmslev's semiotic model of photography. In the fifth chapter, a comparative reading of the two different periods are made on the issue of how they were presented through the photographs and how their visual narratives were produced in the magazine. In the conclusion part, a general evaluation of the entire study and the final arguments are presented.